Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου φωτίζει έξι βασικά προβλήματα που υπονομεύουν τη διαφάνεια και την αξιοποίηση των κληροδοτημάτων που έχουν αφήσει ιδιώτες στα πανεπιστήμια, στην Ακαδημία Αθηνών και στο ΙΚΥ. Παρά το σημαντικό αποτύπωμα αυτών των δωρεών, περίπου τα μισά κληροδοτήματα παραμένουν αναξιοποίητα, ενώ κρίσιμες λειτουργίες παραμένουν στάσιμες.

Πρώτο αγκάθι, η σχεδόν πλήρης απουσία ελέγχου επί σειρά ετών. Η έκθεση επισημαίνει ότι η πλειονότητα των κληροδοτημάτων δεν έχει υποβληθεί σε κανέναν ουσιαστικό έλεγχο, γεγονός που αφήνει θολή την πραγματική εικόνα της οικονομικής τους κατάστασης και της διαχείρισής τους. Ακόμη και μετά τη νομοθετική μεταρρύθμιση του 2013, το νέο πλαίσιο δεν εφαρμόστηκε στην πράξη, με κρίσιμες κανονιστικές αποφάσεις να μην έχουν εκδοθεί.

Δεύτερο αγκάθι, το ελλιπώς ενημερωμένο Μητρώο Κοινωφελών Περιουσιών. Το εργαλείο που θα έπρεπε να αποτελεί τη βάση της διαφάνειας παρουσιάζει κενά: μη καταχωρισμένες καταθέσεις, μετοχές, ομόλογα και τιμαλφή, καθώς και λανθασμένες εγγραφές για ακίνητα, από την αξία τους έως το ιδιοκτησιακό καθεστώς.

Τρίτο αγκάθι, η αδρανοποίηση των θεσμοθετημένων ελεγκτικών μηχανισμών. Οι έλεγχοι από το υπουργείο Οικονομικών υπήρξαν σποραδικοί και μεμονωμένοι, αφήνοντας περιουσίες μεγάλης αξίας χωρίς τακτική εποπτεία.

Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις δεν είχαν συνταχθεί ούτε οι απαιτούμενες οικονομικές καταστάσεις.

Τέταρτο αγκάθι, η απουσία στρατηγικών σχεδίων για τη διαχείριση και αξιοποίηση των περιουσιών. Οι περισσότεροι φορείς δεν έχουν εκπονήσει σχετικά σχέδια, με αποτέλεσμα σημαντικό μέρος των κοινωφελών περιουσιών να παραμένει αναξιοποίητο. Ακόμη και στις περιπτώσεις που υπάρχει αξιοποίηση, αυτή περιορίζεται συχνά σε προθεσμιακές καταθέσεις ή σε εκμισθώσεις ακινήτων.

Πέμπτο αγκάθι, η αδυναμία αξιοποίησης μεγάλου αριθμού ακινήτων. Παρά το γεγονός ότι το ΕΚΠΑ, η Ακαδημία Αθηνών και το ΑΠΘ εκμισθώνουν σημαντικό μέρος των ακινήτων τους, ένα αξιοσημείωτο ποσοστό παραμένει ανεκμετάλλευτο. Περίπλοκα ιδιοκτησιακά καθεστώτα, παλαιότητα, φθορές, έλλειψη ρευστότητας για επισκευές ή μειωμένη εμπορικότητα λόγω θέσης εμποδίζουν την αξιοποίησή τους.

Έκτο αγκάθι, η ελλιπής εκτέλεση των κοινωφελών σκοπών. Παρότι τα κληροδοτήματα συχνά προβλέπουν υποτροφίες, βραβεύσεις, επιχορηγήσεις ή χρηματοδότηση έργων, στη διετία που εξετάστηκε δεν υλοποιήθηκαν οι προβλεπόμενες δράσεις σε 41 από τα 78 κληροδοτήματα. Το ποσοστό αυτό –53%– καταδεικνύει την αδυναμία των φορέων να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις δωρεές.