Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός επιβεβαίωσε ότι η Δύση όπως την ξέραμε, έχει τελειώσει. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να επιβάλει νέους κανόνες, ανατρέποντας όσα θεωρούνταν τα θεμέλια του μεταπολεμικού κόσμου. Όπως είπε ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ στη δική του ομιλία του στο Νταβός, «βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης».

Θέλω τη Γροιλανδία

Στην ομιλία του ο Τραμπ απαίτησε την παραχώρηση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ. Μπορεί να δήλωσε ότι δεν θα ασκήσει βία για να την κατακτήσει, αλλά κατέστησε σαφές ότι αν χρειαστεί, θα χρησιμοποιήσει το όπλο του οικονομικού εξαναγκασμού.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να «νομιμοποιήσει» την απαίτησή του στη βάση πέντε ισχυρισμών:

1. Η Γροιλανδία είναι απαραίτητη για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την αντιαεροπορική άμυνά της.

2. Η Δανία είναι ανίκανη να εγγυηθεί την ασφάλειά της Γροιλανδίας.

3. Οι ΗΠΑ είχαν προστατεύσει τη Γροιλανδία στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο από τους ναζί, ενώ η Δανία είχε παραδοθεί μέσα σε 6 ώρες.

4. Κακώς οι ΗΠΑ είχαν επιστρέψει τη Γροιλανδία (την οποία έλεγχαν στρατιωτικά) στη Δανία μετά το τέλος του πολέμου.

5. Οι ΗΠΑ έχουν προσφέρει πάρα πολλά στον υπόλοιπο κόσμο, ιδιαίτερα στις χώρες του ΝΑΤΟ, και τον μόνο που ζητάνε σε αντάλλαγμα είναι αυτό «το κομμάτι πάγου».

Τελεσίγραφο σε συμμάχους

Στη λογική Τραμπ δεν έχουν καμία θέση ούτε οι κάτοικοι αυτού του «κομματιού πάγου» ούτε η διεθνής νομιμότητα, η οποία έχει ως πυλώνα το σεβασμό στην εθνική κυριαρχία. Ας μη γελιόμαστε. Ο Τραμπ μπορεί να λέει ότι δεν θα ασκήσει βία, αλλά επί της ουσίας διατυπώνει ένα τελεσίγραφο προς τη Δανία. «Αν πείτε ναι και θα το εκτιμήσουμε, πείτε όχι και θα το θυμόμαστε», είπε χαρακτηριστικά. Και για όποιον δεν κατάλαβε το υπονοούμενο, έφερε ως παράδειγμα την ηγεσία της Βενεζουέλας η οποία (όπως ισχυρίστηκε) συνεργάζεται πολύ καλά με τις ΗΠΑ μετά την απαγωγή του Μαδούρο.

Ένα τελεσίγραφο για την παραχώρηση εδαφών κυρίαρχου κράτους σε αντίθεση με τη βούληση των κατοίκων του, είναι έτσι κι αλλιώς ιταμό · πρόκειται για τον ορισμό της αποικιοκρατίας και του «δικαίου» του ισχυρότερου. Το γεγονός όμως ότι αυτό το τελεσίγραφο απευθύνεται σε σύμμαχο χώρα του ΝΑΤΟ, είναι πρωτοφανές. Αν τα κάνουν αυτά οι σύμμαχοι, τι παραπάνω θα κάνουν οι εχθροί;

Η συμφωνία

Στη συνέχεια, μετά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε ο Τραμπ δήλωσε ότι υπάρχει συμφωνία για τη Γροιλανδία, για την οποία δεν έδωσε λεπτομέρειες. Το βασικό όμως είναι ότι δεν θα επιβληθούν δασμοί στις 8 ευρωπαϊκές χώρες που έστειλαν συμβολικό αριθμό στρατιωτών στη Γροιλανδία. Είτε έχε επιτευχθεί όντως συμφωνία είτε πρόκειται για ένα ακόμα πυροτέχνημα του Τραμπ, η μεγάλη εικόνα δεν αλλάζει ως προς τη στάση του Αμερικανού προέδρου απέναντι στους συμμάχους και την αντίληψη του για την εθνική κυριαρχία.

Χωρίς εμάς δεν θα είχατε χώρες

Αλλά δεν είναι μόνο το ζήτημα της Γροιλανδίας. Ο Τραμπ για μια ακόμα φορά μίλησε με ακραία απαξιωτικό τρόπο για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους ηγέτες της. Κατ’ αρχάς, είπε ότι η Ευρώπη έχει πάρει λάθος δρόμο και ορισμένα μέρη της είναι αγνώριστα πλέον -με την κακή έννοια. Επίσης, ειρωνεύτηκε τόσο τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν όσο και την πρόεδρο της Ελβετικής Ομοσπονδίας για το 2025 Καρέν Κέλερ-Σούτερ. Το ύφος του Τραμπ είναι έτσι μια αλλιώς απαράδεκτο με βάση τα ήθη της διεθνούς διπλωματίας. Αλλά είναι πραγματικά εξωφρενικό να μιλάει ένας ηγέτης τόσο ταπεινωτικά για τους συμμάχους τους.
Το χειρότερο όμως είναι η αντίληψη ότι όλος ο κόσμος (και ειδικά η Ευρώπη) χρωστάει στην Αμερική, με βάση την οποία διαμορφώθηκε η ομιλία του Αμερικανού προέδρου. «Χωρίς εμάς θα μιλάγατε γερμανικά και λίγα γιαπωνέζικα», «χωρίς εμάς πολλοί δεν θα είχατε χώρες», «δεν γίνεται να επιδοτούμε όλον τον κόσμο», «δεν έχουμε κερδίσει τίποτα από το ΝΑΤΟ παρόλο που το πληρώνουμε συνέχεια», είναι μερικές από τις ενδεικτικές φράσεις του Τραμπ.

Οι παλιοί κανόνες

Είναι προφανές ότι το ΝΑΤΟ κι εν γένει το δυτικό στρατόπεδο ουδέποτε υπήρξε μια ισότιμη συμμαχία. Πάντοτε οι ΗΠΑ ήταν η επικυρίαρχη δύναμη και οι άλλες χώρες την ακολουθούσαν. Παρά τα όσα λέει ο Τραμπ, η σχέση αυτή ήταν επωφελής για τις ΗΠΑ γιατί τουςς διασφάλισε τη νίκη στον Ψυχρό Πόλεμο. Η «συλλογική Δύση» όμως στηριζόταν σε δύο κανόνες:

1. Οι ΗΠΑ φρόντιζαν να μην εμφανίζουν την αυτοκρατορική αλαζονεία που είχαν παλιότερα οι ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις. Επιδίωκαν δηλαδή να δείχνουν ότι σέβονταν την ανεξαρτησία των Ευρωπαίων εταίρων τους. Στην πραγματικότητα βέβαια η CIA έκανε.. δουλειά στο παρασκήνιο. Αλλά δεν υπήρχε περίπτωση Αμερικανός πρόεδρος να μιλήσει για τους Ευρωπαίους όπως ο Τραμπ.

2. Ο δεύτερος και σημαντικότερος κανόνας ήταν ότι οι Ευρωπαίοι δέχονταν την επικυριαρχία των ΗΠΑ γιατί αυτές τους παρείχαν «προστασία» χωρίς ιδιαίτερο κόστος. Τώρα ο Τραμπ καλεί τους Ευρωπαίους να βάλουν βαθιά το χέρι την τσέπη για εξοπλισμούς.

Το προφανές ερώτημα είναι λοιπόν τι είδους δυτική ενότητα μπορεί να υπάρξει με τους όρους που θέτει ο Τραμπ. Οι δυνατές απαντήσεις είναι δύο. Είτε θα διαλυθεί η δυτική ενότητα είτε η Δύση θα διαμορφωθεί με βάση νέους κανόνες. Σε κάθε περίπτωση, η Δύση όπως την έχουμε γνωρίσει, έχει τελειώσει.