Το νέο καθεστώς στοχεύει πρωτίστως στην πρόληψη πυρκαγιών και στη βελτίωση της πυρασφάλειας στον αστικό ιστό, δίνοντας έμφαση στην οικειοθελή συμμόρφωση των πολιτών και όχι στην τιμωρητική προσέγγιση.
Δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Β΄2323 η ΚΥΑ ΥΠ1157/24.4.2026 που προβλέπεται από τον νόμο 5281/2026 με τίτλο «Ενεργή Μάχη», εισάγοντας ένα νέο πλαίσιο για τον ετήσιο καθαρισμό των αστικών οικοπέδων και τη δήλωσή του από τους υπόχρεους ιδιοκτήτες και χρήστες.
Το νέο καθεστώς στοχεύει πρωτίστως στην πρόληψη πυρκαγιών και στη βελτίωση της πυρασφάλειας στον αστικό ιστό, δίνοντας έμφαση στην οικειοθελή συμμόρφωση των πολιτών και όχι στην τιμωρητική προσέγγιση. Οι ρυθμίσεις που θεσπίζονται αποσκοπούν στη διευκόλυνση των υπόχρεων, μέσα από σαφείς διαδικασίες και πιο αναλογικές κυρώσεις.
Ο καθαρισμός των οικοπέδων καθίσταται βασικό μέτρο πρόληψης και περιλαμβάνει εργασίες όπως η κοπή ξερών χόρτων και θάμνων, η απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών και απορριμμάτων, η αποκομιδή φυτικής ύλης και η αραίωση της πυκνής βλάστησης, με υποχρέωση διατήρησης του χώρου καθαρού καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Η υποχρέωση αφορά οικόπεδα εντός σχεδίου πόλης ή οικισμών, καθώς και ακίνητα σε απόσταση έως 100 μέτρων από αυτά, εφόσον δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία, ενώ εξαιρούνται οι συντηρούμενοι κήποι κατοικιών.
Υπόχρεοι για τον καθαρισμό είναι οι ιδιοκτήτες, οι επικαρπωτές, οι μισθωτές και οι χρήστες των οικοπέδων, καθώς και οι φορείς του Δημοσίου για τα ακίνητά τους. Η προθεσμία καθαρισμού και υποβολής δήλωσης στην ηλεκτρονική πλατφόρμα akatharista.gov.gr ορίζεται από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου, με δυνατότητα παράτασης. Σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, τεκμαίρεται συναίνεση για καθαρισμό του οικοπέδου από τον οικείο δήμο.
Στο πεδίο των κυρώσεων, το πρόστιμο για μη καθαρισμό διαμορφώνεται σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο ποσό τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ, ενώ προβλέπεται ότι επιβάλλεται μόνο μετά από σχετική ενημέρωση του υπόχρεου και παροχή δυνατότητας συμμόρφωσης. Σε περίπτωση εκ των υστέρων συμμόρφωσης, το πρόστιμο μειώνεται κατά 50%, ενώ η κοινοποίησή του γίνεται πλέον προσωπικά.
Παράλληλα, τα πρόστιμα για μη υποβολή δήλωσης μειώνονται σε 500 ευρώ όταν δεν έχει πραγματοποιηθεί καθαρισμός και σε 100 ευρώ όταν ο καθαρισμός έχει γίνει αλλά δεν έχει δηλωθεί. Σημαντικές αλλαγές επέρχονται και στις ποινικές κυρώσεις για ψευδή δήλωση, με χαμηλότερα όρια ποινών και πρόβλεψη αναστολής της ποινικής δίωξης έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας ένστασης.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης τη δυνατότητα υποβολής δήλωσης με φυσική παρουσία σε ΚΕΠ ή στην αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία, σε περιπτώσεις αδυναμίας χρήσης της ηλεκτρονικής πλατφόρμας, όπως για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, άτομα με αναπηρία ή σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Επιπλέον, θεσπίζεται υποχρέωση των δήμων για τον καθορισμό κατάλληλων χώρων απόθεσης των υπολειμμάτων καθαρισμού.
Ενόψει της αντιπυρικής περιόδου, από 1 Μαΐου έως 31 Οκτωβρίου 2026, οι αρμόδιες αρχές καλούν τους υπόχρεους ιδιοκτήτες και χρήστες οικοπέδων να προχωρήσουν εγκαίρως στον καθαρισμό και στη δήλωσή του, επισημαίνοντας τη σημασία της πρόληψης για την προστασία της ανθρώπινης ζωής, της περιουσίας και του φυσικού περιβάλλοντος.