Μοιάζει με όνειρο θερινής νυκτός, αυτό που κάποτε ήταν αδιαπραγμάτευτο – και κατακτημένο με αγώνες- δικαίωμα. Είναι θλιβερά γκροτέσκο, αλλά αν κανείς βάλει στην αναζήτηση τις λέξεις «διακοπές» και «Έλληνες», θα εμφανιστεί ένας καταιγισμός δημοσιευμάτων με τον στερεοτυπικό τίτλο «άπιαστο όνειρο». Δεν είναι ένα και δύο, αλλά 16 ολόκληρα καλοκαίρια που οι Έλληνες ζουν σχεδόν αποκλεισμένοι από το περίφημο «ελληνικό καλοκαίρι».

Από το ξέσπασμα της μεγάλης οικονομικής κρίσης το 2010 μέχρι και σήμερα, ένας στους δύο δεν μπορεί να υποστηρίξει έστω και μια εβδομάδα διακοπών. Κι αυτό δεν είναι απλώς ένα οικονομικό στοιχείο, αλλά ένδειξη μιας δομικής αλλαγής στη ραχοκοκκαλιά της χώρας.

• 50% πολιτών δεν προγραμματίζει να κάνει διακοπές το καλοκαίρι του 2026.
• 34% θα κάνει περιορισμένες διακοπές.
• 14% δηλώνει πως θα ταξιδέψει όπως κάθε χρόνο.
• 2% θα φύγει περισσότερες ημέρες.

ΠΗΓΗ: Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ)

Το δωμάτιο του Γιάννη σχεδόν αιωρείται πάνω από τη θάλασσα. Μένει στην Μήλο από τις 15 Μαΐου και θα φύγει στα τέλη Οκτωβρίου. Δεν έχει κάνει κανένα μπάνιο – και μάλλον δεν θα προλάβει και πολλά, αφού δουλεύει σαν σερβιτόρος 12 ώρες την ημέρα, έξι μέρες την εβδομάδα για να μαζέψει χρήματα ώστε να μπορέσει να κάνει ένα μεταπτυχιακό στην Σκανδιναβία. «Δεν έχω κάνει κανονικές διακοπές τα τελευταία τρία χρόνια ούτε μια μέρα. Τα δύο προηγούμενα καλοκαίρια απλώς ο μισθός μου δεν έφτανε για να πληρώνω και το ενοίκιο και να ταξιδεύω, δεν έφτανε ούτε καν για να πηγαίνω σε μια συναυλία ή ένα θέατρο. Κάπως έτσι, αποφάσισα να παραιτηθώ, να δουλέψω φέτος σεζόν και να μαζέψω χρήματα για το μεταπτυχιακό. Δεν θα ζήσω σε μια χώρα που βρέχεται παντού από θάλασσα και δεν θα μπορώ ούτε καν να την δω. Βλέπω λοιπόν το μεταπτυχιακό σαν γέφυρα για μια καλύτερη ζωή στην Νορβηγία ή την Δανία – μέχρι τότε θα σερβίρω καφέδες και μοχίτο και θα ονειρεύομαι πιο ψυχρά, αλλά και πιο φιλόξενα για τους νέους κλίματα».

• από όσους σχεδιάζουν διακοπές, 42% υπολογίζουν να απουσιάσουν για 4 – 7 ημέρες.
• ένας στους τρεις θα λείψουν 8 – 14 ημέρες.
• ο μέσος χρόνος διακοπών διαμορφώνεται στις 11,4 ημέρες,

Τα στοιχεία επιβεβαιώνει πλήρως η εμπειρία της Κατερίνας, που το 2014 παρέλαβε από τους γονείς της την οικογενειακή επιχείρηση σε ένα νησί των Κυκλάδων. Η επιχείρηση αποτελείται από 8 μπανγκαλόουζ σε μικρή απόσταση από την θάλασσα, και σε εξίσου «μικρή» τιμή – ειδικά αν την συγκρίνει κανείς με το κατάλυμα στον απέναντι λόφο. Ενδεικτικά, την ώρα που η Κατερίνα χρεώνει 80 ευρώ ένα δίχωρο δωμάτιο με δική του κουζίνα, οι απέναντι σουίτες ξεκινούν από τα 280 ευρώ. Οι τιμές κλιμακώνονται ώστε τον Αύγουστο η Κατερίνα να φτάνει τα 120 ευρώ και ο γείτονάς της τα 600. Αυτή ακριβώς η εικόνα συμπυκνώνει όλες τις ανισότητες που ζουν οι δυο διαφορετικές Ελλάδες: μια εξαιρετικά ολιγάριθμη ομάδα ανθρώπων που έχει μπάτλερ μέχρι και να αγοράζει ταμπόν και μια μεγάλη πλειοψηφία που δεν μπορεί καν να φύγει ούτε λίγες μέρες από τα τσιμέντα των μεγαλουπόλεων. Κι όταν το κάνει, μετρά και το τελευταίο ευρώ.

• 35% θα κάνει διακοπές στο σπίτι στο χωριό.
• 35% επιλέγει διαμονή σε ενοικιαζόμενα.
• 14% θα μείνει σε ξενοδοχεία.
• 8% επιλέγει camping.
• 9% επιλέγει ταξίδι στο εξωτερικό.

«Οι Έλληνες έρχονταν οικογένειες και μεγάλες παρέες για ένα 10ημερο μέχρι και δυο εβδομάδες. Τώρα έρχονται το πολύ για 5 μέρες, μαγειρεύουν μέσα ή παίρνουν νουντλς, κονσέρβες και πατατάκια», λέει η Κατερίνα σημειώνοντας πως η ακρίβεια δεν περιορίζει μόνο τους ντόπιους επισκέπτες της. «Είχα πελάτες που έρχονταν Αύγουστο αεροπορικώς και τώρα ψάχνουν την χαμηλότερη τιμή – πολλές φορές έρχονται τον Ιούνιο. Επειδή μαζεύω τα σκουπίδια κάθε πρωί, παλιότερα έβρισκα 2-3 μπουκάλια κρασί, τώρα όλοι πίνουν μπίρες. Ή αγοράζουν σουβλάκια – σπάνια βγαίνουν έξω για κανονικό φαγητό, όταν η μερίδα φαγητό έχει φτάσει τα 20 ευρώ και 15 ευρώ μια σαλάτα. Οι συνάδελφοί μου πια δεν περιμένουν να βγάλουν χρήματα από τους Έλληνες, παρά μόνο από τους ξένους».

• 41% μαγειρεύει συχνά στις διακοπές.
• 70% επισκέπτεται συστηματικά σούπερ μάρκετ ή μίνι μάρκετ.
• 28% δεν μαγειρεύει ποτέ.

Παρόλα αυτά, που σε τίποτα δεν θυμίζουν την ξεγνοιασιά και την ανεμελιά των καλοκαιρινών τουριστών στα χρόνια προς της οικονομικής κρίσης, τα στοιχεία αφορούν εκείνους που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα ξεφύγουν από την γκρίζα καθημερινότητα της πόλης έστω και για λίγο. Τι γίνεται όμως με όσους δεν μπορούν να βγουν στο κύμα έστω και για μια ολιγοήμερη ανάσα; Τι σημαίνει αυτό για την υγεία και την ευεξία των εργαζόμενων, ρωτήσαμε τον Θεόδωρο Κωνσταντινίδη, Ειδικό Ιατρό Εργασίας και Περιβάλλοντος, Καθηγητή στην Ιατρική του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου και Κοσμήτορα της Σχολής Επιστημών Υγείας.

Τα τελευταία χρόνια όλο και πιο πολλοί Έλληνες στερούνται τις διακοπές κι αυτό «προφανώς πρωτίστως υποδηλώνει χαμηλά έσοδα για την πλειονότητα των εργαζόμενων, πράγμα που υπονοεί ότι και σε άλλα πεδία υφίστανται υστερήσεις οικονομικού χαρακτήρα», μας λέει ο Καθηγητής. «Έχει επισημανθεί, άλλωστε, ότι οι οικονομικές δυσχέρειες του εργαζόμενου δυναμικού αποτυπώνονται σε περιορισμό της κατανάλωσης. Από μια άλλη θεώρηση γίνεται σαφές ότι σε άτομα που εργάζονται σε δύο εργοδότες, είτε με πιεστικά ωράρια εργασίας, λόγω υπερωριών, είναι εμφανές το πρόβλημα του περιορισμένου ελεύθερου χρόνου. Ποικίλοι λόγοι είναι πιθανό ότι μπορεί να οδηγούν σε στέρηση των διακοπών, έχοντας ως αποτέλεσμα πρόσθετη πίεση στους εργαζόμενους (εκτός από τους οικονομικούς), οδηγώντας στη μονοτονία της καθημερινότητας, χωρίς ανάπαυλα».

Όπως επισημαίνει ο Κωνσταντινίδης, «είναι σύνηθες σε εργαζόμενους όπως είναι οι ειδικευόμενοι ιατροί, κατά παράβαση της νομοθεσίας, να καταργείται στην πράξη ακόμα και το πενθήμερο, λόγω εφημεριών. Το πλέον αυτονόητο στις περιπτώσεις αυτές είναι να εμφανίζονται καταστάσεις εργασιακού άγχους ή και εξάντλησης κατά την εργασία, που νομοτελειακά οδηγούν σε σφάλματα ή σε άλλες περιπτώσεις σε ατυχήματα εργασιακού χαρακτήρα. Από τη σκοπιά αυτήν απειλείται ταυτόχρονα η υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων. Επιπροσθέτως η ασάφεια μεταξύ εργασιακού χρόνου και χρόνου ανάπαυσης, όπως προκύπτει από τον συνεχή «βομβαρδισμό» ηλεκτρονικών μηνυμάτων, που φθάνουν στα λεγόμενα «έξυπνα» τηλέφωνα, αποτελεί ίδιου τύπου απειλή με ταυτόσημες συνέπειες για τους εργαζόμενους».

Οι Ιταλοί έχουν μια υπέροχη φράση για να περιγράψουν την ανεμελιά, την ξεγνοιασιά, όλο εκείνο το ανάλαφρο συναίσθημα που προκαλεί ο ήλιος και το αλάτι επάνω στα κορμιά μας. “Dolce far niente” – η γλύκα του τίποτα.

Πόσο απολαμβάνουμε αυτό το γλυκό τίποτα σήμερα; Ουδόλως οι περισσότεροι – είτε μετράμε φραγκοδίφραγκα για μια εβδομάδα σε έναν προορισμό (γεγονός εξαιρετικά αγχωτικό) είτε κάνουμε δουλειά με θέα την θάλασσα μένοντας διαρκώς συνδεδεμένοι με το γραφείο, είτε (ακόμα χειρότερα) αν καμωθούμε τους «τουρίστες στην πόλη μας», όπως θέλει ο υποκριτικός νεολογισμός να την αναγκαστική παραμονή στους τέσσερις τοίχους λόγω οικονομικής στέρησης. Σε κάθε περίπτωση, η έλλειψη καθαρού ξέγνοιαστου χρόνου είναι μια από τις μεγαλύτερες – και πιο αόρατες- ανισότητες της εποχής. Κι έχουμε φτάσει στο σημείο όχι μονάχα οι διακοπές να έχουν γίνει όντως … όνειρο θερινής νυκτός, αλλά πολλοί να μην κατεβάζουν διακόπτες ούτε καν στο τέλος της εβδομάδας.

• 31,5% των Ελλήνων μισθωτών εργάζεται ακόμα και το σαββατοκύριακο – πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε. σύμφωνα με την Eurostat.
• 25% των εργαζομένων στη χώρα απασχολείται περισσότερες από 45 ώρες εβδομαδιαίως –επίσης το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ε.Ε., όπου μέσος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας είναι 36 ώρες.

Τι σημαίνει για τον εγκέφαλο να μην αποσυμπιέζεται ποτέ και να μην έχει καινούργια ερεθίσματα, ρωτήσαμε τον Θεόδωρο Κωνσταντινίδη. «Η πίεση των ρυθμών εργασίας, απαιτεί «αποσυμπίεση»… για να επανέλθει ισορροπία. Από τη σκοπιά της Νευροβιολογίας, πρακτικά ο εργαζόμενος εγκλωβίζεται σε χρόνιο άγχος, με ποικίλες εκφάνσεις σε επίπεδο βιολογίας και βιοχημείας για τον εγκέφαλο και τελικό αποτέλεσμα τον περιορισμό της συγκέντρωσης. Ταυτόχρονα αναφέρεται ότι διαταράσσεται η συναισθηματική ισορροπία, καθώς διαταράσσεται η αρμονία της εργασιακής ζωής, της οικογενειακής και της προσωπικής ζωής. Τελικά, αυτή η εντατικοποίηση στους ρυθμούς εργασίας οδηγεί στο ακριβώς αντίθετο από το προσδοκώμενο, δηλαδή σε μείωση της αποδοτικότητας και της παραγωγικότητας, που προφανώς απειλεί την ίδια την εργασία και την «υγεία» των επιχειρήσεων».