Μπορεί η χώρα μας να βρίσκεται στο «στόχαστρο» της Ευρωπαίκής Εισαγγελίας για το πάρτι των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ, άλλα κονδύλια όμως από τα ταμεία της ΕΕ, όπως φαίνεται, παραμένουν στα… αζήτητα!!

Πρόκειται για τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις που αφορούν την προστασία των δασών και τα έργα αναδάσωσης, οι οποίες παρουσιάζουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά απορρόφησης. Αυτό προκύπτει από την έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου που καταγράφει την πορεία της χρηματοδότησης και την αποτελεσματικότητα της σε τέσσερες Ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως υψηλού κινδύνου πυρκαγιών. Πρόκειται για την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Πολωνία και την Ελλάδα. Η επιλογή τους, όπως σημειώνεται, έγινε λόγω του μεγάλου αριθμού δασικών πυρκαγιών, αλλά και των «σημαντικών επενδύσεων της ΕΕ σε αυτές».

Στις υποστελεχωμένες υπηρεσίες ρίχνουν την ευθύνη οι ελληνικές αρχές

Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου που δημοσιεύτηκε πέρυσι, κάνει ιδιαίτερη αναφορά στην έκταση που κάηκε στην Ελλάδα το 2023, επισημαίνοντας πως ήταν υπερτριπλάσια του μέσου όρου των προηγούμενων 16 ετών (2006-2022).

Ωστόσο, επισημαίνει πως τα ποσοστά απορρόφησης των κονδυλίων του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Ανάκαμψης ήταν χαμηλά, γεγονός που οι ελληνικές αρχές απέδωσαν μεταξύ άλλων στην ανεπαρκή στελέχωση των αρμοδίων υπηρεσιών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στις δυσκολίες που παρουσιάζονται στις πλατφόρμες για τα έργα του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης και στη μη εξοικείωση των Δασικών Υπηρεσιών με τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων.

Με χάρτη επικινδυνότητας πυρκαγιών του 1980!!!!

Σύμφωνα με την έκθεση 16/2025 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου με τίτλο «Χρηματοδότηση της ΕΕ για την καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών-Στροφή στην πρόληψη αλλά ανεπαρκή στοιχεία για τα αποτελέσματα των μέτρων και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους», η Ελλάδα αντιμετωπίζει τον εφιάλτη των πυρκαγιών με παρωχημένα δεδομένα, χρησιμοποιώντας χάρτες κινδύνου του 1980! Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται, «στην Ελλάδα, οι ευαίσθητες σε δασικές πυρκαγιές της χώρας καθορίζονται με το προεδρικό διάταγμα 575/1980. Οι ελληνικές αρχές δεν είχαν επικαιροποιήσει τον χάρτη από το 1980 και εξακολουθούσαν να τον χρησιμοποιούν για τον προσδιορισμό μέτρων διαχείρισης κινδύνου δασικών πυρκαγιών» , ενώ το Δεκέμβριο του 2024 ήταν σε εξέλιξη οι εργασίες των ελληνικών αρχών για την επικαιροποίησή του.

Ωστόσο, η εκτίμηση κινδύνου των δασικών πυρκαγιών είναι θεμελιώδους σημασίας για την εκπόνηση σχεδίων πρόληψης και ετοιμότητας καθώς και για τη λήψη αποφάσεων που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση. «Οι παρωχημένες εκτιμήσεις κινδύνου μπορεί να επηρεάσουν την επιλογή των έργων. Στην Ελλάδα, ένα από τα έργα υλοποιήθηκε σε περιοχή που το 1980 δεν είχε χαρακτηριστεί ως ευαίσθητη σε δασικές πυρκαγιές. Ως αποτέλεσμα, η τοπική δασική υπηρεσία χρειάστηκε να παράσχει πρόσθετη αιτιολόγηση για τα προτεινόμενα μέτρα, παρόλο που η επιτροπή διαχείρισης δασών στην έκθεσή της του 2019 την είχε χαρακτηρίσει εξαιρετικά επιρρεπή σε πυρκαγιά».

Μικρή η ανταπόκριση στις προσκλήσεις για αναδάσωση

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει επίσης μικρή ανταπόκριση και στις προσκλήσεις των ελληνικών αρχών για αναδάσωση. Για το λόγο αυτό μάλιστα, όπως υπογραμμίζεται, « χρηματοδοτήθηκαν όλες οι επιλέξιμες αιτήσεις που έλαβαν την ελάχιστη απαιτούμενη βαθμολογία. Επειδή μάλιστα τα διαθέσιμα κονδύλια δεν απορροφήθηκαν στο σύνολό τους, προκειμένου να εξασφαλιστούν υψηλότερα ποσοστά ανταπόκρισης, δημοσιεύθηκε νέα πρόσκληση, η οποία κάλυπτε περιοχές που είχαν πληγεί από πυρκαγιές μεταξύ του 2003 και του 2019. Ομοίως, στην Ελλάδα (δύο έργα), η πρόσκληση χρειάστηκε να παραταθεί αρκετές φορές λόγω χαμηλού ενδιαφέροντος».

Τα τελευταία χρόνια πάντως η χώρα μας έχει κάνει στροφή σε έργα πρόληψης και ετοιμότητας, όπως δείχνει η κατανομή των κονδυλίων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το 56% των ευρωπαϊκών κονδυλίων κατευθύνονται στην πρόληψη, το 34% στην ετοιμότητα και το 10% σε έργα αποκατάστασης μετά την πυρκαγιών

Ελάχιστες οι πληροφορίες για τα αποτελέσματα των έργων

Ωστόσο, θολό είναι το τοπίο για το εάν εκτελέστηκαν τα συγκεκριμένα έργα ή πόσα εξ’ αυτών. Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου παρατηρεί πως «ελάχιστες ήταν οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα των έργων που χρηματοδοτήθηκαν με ενωσιακούς πόρους, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους δεν διασφαλιζόταν πάντοτε, η δε διαδικασία επιλογής τους διαπιστώσαμε ότι έκρυβε αδυναμίες Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν έχει ακριβή εικόνα του συνολικού ύψους των ενωσιακών κονδυλίων που έχουν δαπανηθεί για μέτρα σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές».

Εσπευσμένη χρηματοδότηση

Άλλες φορές πάντως διαπιστώθηκε πως η «χρηματοδότηση για τις δασικές πυρκαγιές διατέθηκε εσπευσμένα, χωρίς να προηγηθεί κατάλληλη διαβούλευση ή να καθοριστούν σαφείς προτεραιότητες».

Σε κάθε περίπτωση πάντως « η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα δεν διασφαλίστηκε με συνέπεια και η παρακολούθηση δεν υπήρξε διαφωτιστική ως προς τα αποτελέσματα», ενώ συνεχίστηκε η μη επαρκής αξιοποίηση των πληροφοριών του EFFIS, παρά τους σημαντικούς πόρους δεδομένων που παρέχει, κατά την αξιολόγηση των χρηματοδοτούμενων με ενωσιακούς πόρους έργων για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, την ετοιμότητα για την αντιμετώπισή τους και την ανάκαμψη μετά από αυτές. Ιδιαίτερα μάλιστα σε περιοχές που η επαναδημιουργία του δάσους είναι ανέφικτη ή δεν αποδίδει ικανοποιητικά αποτελέσματα, εφόσον έχει ξεσπάσει εκ νέου φωτιά, είναι σημαντικό να τηρούνται αρχεία, έτσι ώστε να είναι γνωστό αν η καμένη περιοχή έχει τη δυνατότητα να αναγεννηθεί με φυσικό τρόπο.