H ανακοίνωση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ότι η ΕΕ θα εξερευνήσει τη δυνατότητα του Καναδά να γίνει «συνδεδεμένο μέλος» προκάλεσε έκπληξη στα κράτη – μέλη, με τις αριστερές κυβερνήσεις να ανησυχούν για πιθανούς συμβιβασμούς.

Κατά τη διάρκεια της ετήσιας ομιλίας της στο Στρασβούργο η φον ντερ Λάιεν μίλησε για την αναβάθμιση των σχέσεων με την Οτάβα και στόχο την ανάγκη για «επείγουσα επαναδημιουργία της συνεργασίας μας» όπως είπε χαρακτηριστικά και το «χτίσιμο παγκόσμιων συνασπισμών για την αντίσταση και τις δημοκρατίες μας». Ο Καναδάς έχει «κλειδώσει» σε έναν συνεχώς κλιμακούμενο εμπορικό πόλεμο με τον Ντόναλντ Τραμπ και με την πρόταση φον ντερ Λάιεν ανοίγει ο δρόμος για «συνεργατική» ένταξή του στην Ευρώπη.

Η ομιλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κάλυψε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: από τις στενότερες σχέσεις με τον Καναδά μέχρι την κλιματική αλλαγή, και από το εμπόριο με την Κίνα μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη.

Τι είπε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

«Ήταν οι καλύτερες εποχές, ήταν οι χειρότερες εποχές». Με αυτή την χαρακτηριστική φράση του Καρόλου Ντίκενς, άρχισε την διάρκειας μίας ώρας, ομιλία της η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παραθέτοντας λύσεις για να διαχειριστεί η ένωση τις «εξαιρετικές προκλήσεις και την τρομακτική αλλαγή στην οποία υποβάλλεται η Ευρώπη».

Σε αυτόν τον κόσμο, η Ευρώπη, επέλεξε να χαράξει το δικό της μονοπάτι. «Και μια ισχυρότερη, ανεξάρτητη Ευρώπη αναδύεται τώρα» είπε. Πρόσθεσε ακόμα πως «Η Ευρώπη είναι εδώ για τους Ευρωπαίους. Και αυτή είναι η σκληρή ευαλωτότητα του σημερινού κόσμου. Μόνο η Ευρώπη μπορεί να παράσχει πραγματική κυριαρχία στους Ευρωπαίους».

Τα σημεία κλειδιά της ομιλίας της

1. Καναδάς- το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος»

Ήταν η στιγμή που όσοι ήταν παρόντες στην ομιλία της, έμειναν με το στόμα ανοιχτό. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότεινε να δημιουργηθεί ένα status «συνδεδεμένου μέλους» για τον Καναδά προκειμένου να έρθει ακόμα πιο κοντά στο μπλοκ.

«Μοιραζόμαστε έναν ωκεανό, κοινές αξίες, έναν τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο. Και τώρα θα χτίσουμε και το κοινό μας μέλλον», είπε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απευθυνόμενη στον πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος ταξίδεψε από την Οτάβα στο Στρασβούργο για να παραβρεθεί στην ομιλία της.

Η στενότερη συνεργασία ΕΕ – Καναδά θα αφορά σε τομείς όπως οι οικονομική ασφάλεια, τεχνολογία αιχμής, άμυνα, ενέργεια, κρίσιμης σημασίας ορυκτά, αλλά και η περιοχή του Αρκτικού. Ωστόσο δεν δόθηκαν διευκρινίσεις για το τι σημαίνει «συνδεδεμένο μέλος» στην πράξη. Παραμένει ασαφές πώς αυτό θα μπορούσε να εφαρμοστεί στις ήδη υπάρχουσες δομές της ΕΕ. Μία προηγούμενη απόπειρα του Γερμανού Καγκελάριου να χορηγήσει τον τίτλο του «συνδεδεμένου μέλους» στην Ουκρανία άλλαξε άρδην μετά από σφοδρές αντιδράσεις από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αρκέστηκε να πει πως το νεοσύστατο status θα φέρει τις σχέσεις ΕΕ – Καναδά στο υψηλότερο δυνατό σημείο.

2. Επιστροφή στη δράση για το κλίμα

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σκιαγράφησε και το καλοκαίρι του 2026 ως το «καλοκαίρι της αλήθειας» επισημαίνοντας τις δασικές πυρκαγιές, την υποχώρηση των παγετώνων, τις ελλείψεις στους υδάτινους πόρους, τις απώλειες καλλιεργειών και την ακραία ζέστη που έχει αποδυναμώσει την Ευρώπη δημιουργώντας χάος. Όπως είπε 6.600 τ.χλμ έχουν καεί, 12 εκατ. τόνοι καλλιεργειών έχουν χαθεί και πάνω από 35.000 θάνατοι αποδίδονται στην ακραία ζέστη.

«Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη. Η Ευρώπη υπερθερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από ότι ο υπόλοιπος κόσμος. Φυσικά, η μετάβαση είναι περίπλοκη και θα χρειαστεί να προσαρμοστούμε και να μάθουμε». Η πρώτη άμεση ανταπόκριση είναι η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για τους Καύσωνες.

Αυτό θα αφορά μεταξύ άλλων στα συστήματα πρώιμης προειδοποίησης, ετοιμότητα των συστημάτων υγείας και προστασία των ευάλωτων ομάδων. Στόχος είναι να παρουσιάσει ένα νέο κλιματικό πλαίσιο αντίστασης τον επόμενο μήνα, που θα αναγνωρίσει τις 100 πιο ευάλωτες περιοχές του ευρωπαϊκού μπλοκ, να θέσει τους κινδύνους και να καθορίσει το απαραίτητο επίπεδο ευθύνης για τη διαχείρισή τους. Πρότεινε ακόμα την πρωτοβουλία για το Ευρωπαϊκό Νερό που θα διορθώσει τις κοστοβόρες διαρροές και τον ευρωπαϊκό στόλο πυρόσβεσης για την αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών.

3. Ασφάλεια, ασφάλεια, ασφάλεια

Όπως ήταν αναμενόμενο ο τομέας της ασφάλειας ήταν ψηλά στην ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εν μέσω υβριδικών επιθέσεων, ορισμένες από τις οποίες αποδίδονται στην Ρωσία.

«Δεν θα πρέπει να έχουμε ψευδαισθήσεις για το τι συμβαίνει εδώ: οι υβριδικές απειλές που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρώπη είναι όλο και λιγότερο υβριδικές και όλο και λιγότερο απειλές» είπε χαρακτηριστικά. «Κυβερνοεπιθέσεις και σαμποτάζ, εμπρησμοί και εκστρατείες drone. Αυξάνονται καθημερινά. Έτσι όπως κλιμακώνεται το επίπεδο των απειλών, ανάλογα θα πρέπει να αυξηθεί και η ετοιμότητα της Ευρώπης».

Πρότεινε έναν νέο μηχανισμό στο άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, που τα κράτη- μέλη θα ενεργοποιούν σε περίπτωση υβριδικής επίθεσης. Αυτό μπορεί να πυροδοτήσει πολιτικές διαβουλεύσεις «για τον συντονισμό» μιας ευρωπαϊκής απάντησης και τον εντοπισμό περαιτέρω απειλών.

Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το Άρθρο 4 σημαίνει ότι οποιαδήποτε χώρα της συμμαχίας των 32 μελών μπορεί να ζητήσει τη σύγκληση επείγουσας συνεδρίασης για τη συζήτηση μιας νέας απειλής. Αποτελεί το προοίμιο της συλλογικής άμυνας βάσει του Άρθρου 5, το οποίο ορίζει ότι επίθεση εναντίον ενός μέλους συνιστά επίθεση εναντίον όλων.

4. Συνεργασία με AI, αλλά όχι με τις ΗΠΑ ή την Κίνα

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κάλεσε τα κορυφαία εργαστήρια ΑΙ των Βρυξελλών να συζητήσουν τις προσπάθειες για τη δημιουργία «ενός συνόρου στην εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης.

«Η AI έρχεται μαζί με μία ισορροπία μεταξύ των δυνατοτήτων και των κινδύνων . Χωρίς αναφορά σε αυτούς τους κινδύνους, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να ξεκλειδώσουμε τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης» είπε η φον ντερ Λάιεν και κάλεσε σε συνεργασία το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και άλλες χώρες, χωρίς καμία αναφορά σε ΗΠΑ και Κίνα.

5. Κονδύλια του SAFE για την Ουκρανία

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι τα εναπομείναντα κονδύλια θα διατεθούν για ένα νέο πρόγραμμα που θα περιλαμβάνει κοινά έργα με ουκρανικές αμυντικές βιομηχανίες. Η ανακοίνωση αυτή μετατρέπει ενδεχομένως ένα διοικητικό πρόβλημα – το γεγονός δηλαδή ότι κράτη-μέλη, όπως η Ιταλία, δεν αξιοποίησαν το σύνολο των διαθέσιμων δανείων με χαμηλό επιτόκιο – σε μια ευκαιρία ενσωμάτωσης της εμπειρίας της Ουκρανίας στο πεδίο της μάχης και της αμυντικής της βιομηχανίας με εκείνες της Ευρώπης.

6. Μπλόκο στο φαινόμενο της υπερβολικής εθνικής ρύθμισης

Το λεγόμενο «gold-plating». Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιθυμεί τα κράτη-μέλη της ΕΕ να συμφωνήσουν σε ένα νέο «σύμφωνο κατά του gold-plating», της πρακτικής προσθήκης εθνικών απαιτήσεων κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ.

«Καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη μείωση της γραφειοκρατίας. Όμως, πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να αναλάβουν δράση και τα κράτη-μέλη», δήλωσε. Αν και η φον ντερ Λάιεν ζήτησε να ολοκληρωθεί η αναμόρφωση της ενιαίας αγοράς έως τα τέλη του 2027, δεν έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στα ζητήματα της απλούστευσης των διαδικασιών και της ανταγωνιστικότητας στην ομιλία της.

7. Παραδοχή ήττας στο ζήτημα του Ισραήλ

Η Ευρωπαία αξιωματούχος αναγνώρισε τα «βαθιά δεινά» στη Γάζα και καταδίκασε την «ανεξέλεγκτη βία των εποίκων» στη Δυτική Όχθη, τονίζοντας παράλληλα ότι η Ευρώπη οφείλει να διατηρήσει ζωντανή τη λύση των δύο κρατών. Παραδέχτηκε επίσης ανοιχτά την αδυναμία της ΕΕ να συμφωνήσει σε ορισμένα από τα μέτρα που η ίδια είχε υποσχεθεί πέρυσι, καθώς τα κράτη-μέλη δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε κοινή δράση. Η αποτυχία εξασφάλισης πλειοψηφίας για την επιβολή κυρώσεων κατά Ισραηλινών εποίκων και υπουργών ήταν, όπως είπε, «επώδυνη για πολλούς Ευρωπαίους».

«Όταν η Ευρώπη είναι διχασμένη, δεν μπορεί να αλλάξει την πορεία των γεγονότων», πρόσθεσε.

8. Ελάχιστη αναφορά στην οικονομία

Για μία επίτροπο που είχε αφιερώσει τόσο χρόνο πέρυσι να μιλά για μία Ευρώπη πιο ελκυστική στις επενδύσεις, η οικονομική πολιτική ήταν ευρέως απούσα από την ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Η βασική νέα οικονομική ανακοίνωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αφορούσε σε μια δέσμη μέτρων για τον τραπεζικό τομέα, με επίκεντρο την απλούστευση και την αντιμετώπιση του κατακερματισμού, μια πρόταση που η Επιτροπή είχε ήδη ανακοινώσει τον Ιούλιο. Ωστόσο, κατά την ομιλία της δεν υπήρξαν ιδιαίτερα νέα στοιχεία σχετικά με τον ευρύτερο στόχο μετατροπής της Ευρώπης σε σημαντικό επενδυτικό κόμβο.

9. Ο μεγάλος προϋπολογισμός της ΕΕ

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν άσκησε πίεση στις εθνικές κυβερνήσεις να εγκρίνουν νέους φόρους σε όλη την ΕΕ για τη χρηματοδότηση του επόμενου 7ετούς προϋπολογισμού του μπλοκ. «Για να είμαστε πολύ σαφείς, ο προϋπολογισμός μας αφορά στο μέλλον μας. Και κάθε σύγχρονος προϋπολογισμός χρειάζεται νέους ίδιους πόρους», είπε, αναφερόμενη στον όρο για τους φόρους της ΕΕ.

Η πρόταση της Επιτροπής για παραγωγή άνω των 60 δις.ευρώ μέσω νέων εισφορών βρήκε αντίσταση από τις εθνικές πρωτεύουσες. Η φον ντερ Λάιεν άσκησε επίσης δριμεία κριτική στο εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με το Πεκίνο, «ένα δισεκατομμύριο την ημέρα. Έχει φτάσει σε οριακό σημείο», δήλωσε χαρακτηριστικά και υπογράμμισε τις «επικίνδυνες εξαρτήσεις» από την Κίνα σε ό,τι αφορά στις κρίσιμες πρώτες ύλες.

Στο ζήτημα του εμπορίου, απέφυγε να ζητήσει δραστικά μέτρα, κάτι που είχε κάνει στην ομιλία της το 2023, όταν δρομολόγησε έρευνα για τις επιδοτήσεις στα ηλεκτρικά οχήματα. «Θα αξιοποιήσουμε όλα τα διαθέσιμα εργαλεία για να αποκαταστήσουμε την ισορροπία στη σχέση μας», δήλωσε φέτος, κάνοντας προφανή αναφορά στο υπό διαμόρφωση εργαλείο διαφοροποίησης της ΕΕ, χωρίς όμως να προχωρήσει σε περαιτέρω λεπτομέρειες.

10. Αυστηρότερη στάση στο μεταναστευτικό

Στον απόηχο της κρίσης στη Θέουτα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ζήτησε τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών, το οποίο θα παρέχει στις χώρες της ΕΕ «χρονικά περιορισμένη και αυστηρά καθορισμένη ευελιξία ως προς τις τυπικές διαδικασίες». Με απλά λόγια η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έκανε λόγο για ταχύτερη επιστροφή μεταναστών, χωρίς την υποχρέωση εξέτασης αιτημάτων ασύλου. Στους στόχους της και η ενίσχυση της Frontex χωρίς ωστόσο να αναφερθεί στην ομιλία της σε αύξηση του προσωπικού, όπως είχε ζητήσει στο παρελθόν.

11. Απαγόρευση χρήσης social media για τα παιδιά

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έβαλε στο στόχαστρο τα social media υποστηρίζοντας ότι «κλέβουν» την παιδική ηλικία, και δεσμεύτηκε για αυστηρότερα μέτρα προστασίας, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμού ορισμένων ανηλίκων από δημοφιλείς πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram.

«Όχι social media για παιδιά κάτω των 13 ετών. Όχι προσωπικός λογαριασμός για άτομα κάτω των 15 ετών», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει επίσης να υιοθετήσουν πρότυπα «ασφαλούς σχεδιασμού» για τους χρήστες κάτω των 18 ετών.

Η αλλαγή στόχων της Ευρώπης από το 2020 ως σήμερα

Το Politico με έξι εικόνες παραθέτει τις λέξεις – κλειδιά που αποτέλεσαν στόχο της ΕΕ από το 2020 ως το 2026 (λείπει το 2024).

2020:μαζί, χτίζω, μελλοντικές γενιές, άνθρωποι οι λέξεις που ξεχωρίζουν.

2021: ασφάλεια, αγορά, κλίμα, άνθρωποι, χώρα, ελευθερία, αξίες.

2022: Ουκρανία, στήριξη, καύσιμα, μέλλον, δημοκρατία, τιμές, αγορά.

2023: Ουκρανία, μέλλον, εργασία, οικονομία, αρχή, βιομηχανία.

2025: Ρωσία, μέλλον, αγώνας, τεχνολογία, άμυνα, στήριξη, παιδί.

2026: Μαζί, ασφάλεια, κίνδυνος, ΑΙ, Ουκρανία, Ρωσία, τρόπος, μέλλον.