Ο θάνατος του Ιρανού προέδρου, Εμπραχίμ Ραΐσι, έρχεται σε μια στιγμή που η χώρα του βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις, ενώ προετοιμάζεται ήδη για αλλαγή ηγεσίας του καθεστώτος, καθώς ο θρησκευτικός ηγέτης της χώρας Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ διανύει το 85ο έτος της ηλικίας του.

BREAKING: PEOPLE IN IRAN FLOOD THE STREET TO MOURN THE PASSING OF PRESIDENT RAISI AND HIS DELEGATION pic.twitter.com/OqUOt6o3gw

— Sulaiman Ahmed (@ShaykhSulaiman) May 20, 2024

Στο υπερσυγκεντρωτικό μοντέλο εξουσίας της χώρας, όπου τα αξιώματα κατανέμονται συχνά με αδιαφανείς τρόπους μεταξύ κληρικών, πολιτικών και στρατιωτικών, ανώτατη αρχή του κράτους είναι ο θρησκευτικός ηγέτης και όχι ο πρόεδρος.

Η προεδρία, όσο πιστή κι αν είναι στον ανώτατο ηγέτη – και ο Ραΐσι εθεωρείτο πιστός στον Χαμενεΐ – συχνά είχε το ρόλο του αποδιοπομπαίου τράγου ώστε σε αμφιλεγόμενες καταστάσεις να αποφεύγει την κριτική ο Αγιατολάχ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο προκατόχος του Ραΐσι, Χασάν Ροχανί, ο οποίος έγινε «σάκος του μποξ» για αποφάσεις που δεν πήρε ο ίδιος.

Τους τελευταίους μήνες ο Ραΐσι, αναφερόταν συχνά ως πιθανός διάδοχος του Χαμενεΐ. Ο θάνατός του ενδεχομένως ανοίγει το δρόμο για τη διαδοχή στο γιο του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, κάτι όμως που πολλοί κληρικοί απορρίπτουν ως κάτι ξένο προς τις επαναστατικές αρχές του Ιράν.

Σε κάθε περίπτωση, παρά το γεγονός ότι η Τεχεράνη θέλει να περάσει την εικόνα της ομαλότητας και της συνέχειας, ο θάνατος του προέδρου θα ενισχύσει την αίσθηση ότι η χώρα βρίσκεται σε πολιτική μετάβαση. Ένα νέο σκληροπυρηνικό κοινοβούλιο εξελέγη στις πρόσφατες εκλογές τον Μάρτιο, οι οποίες όμως αντιμετωπίστηκαν με αδιαφορίας από το εκλογικό σώμα, αφού ψήφισε μόλις το 41% – ένα ιστορικό χαμηλό.

Μεταρρυθμιστές ή μετριοπαθείς πολιτικοί αποκλείστηκαν και ξυλοκοπήθηκαν πριν τις εκλογές, ενώ για πρώτη φορά από το 1979 λείπουν από την ιρανική Βουλή, η οποία κυριαρχείται πλέον από τις παραδοσιακές σκληροπυρηνικές δυνάμεις και το υπερσυντηρητικό κίνημα «Μέτωπο Σταθερότητας Ισλαμικής Επανάστασης».

Η άσχημη κατάσταση της ιρανικής οικονομίας, οι προστριβές με τη Δύση για τα πυρηνικά και οι τεταμένες σχέσεις με άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής συνθέτουν ένα σκηνικό πλεύσης σε «αχαρτογράφητα νερά» για την Τεχεράνη, που επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι σύμφωνα με τον νόμο, το Ιράν έχει 50 ημέρες για να βρει τον επόμενο πρόεδρό του. Παράλληλα, δεν μπορεί να μην λαμβάνεται υπόψη ότι ενδεχομένως πολλές ομάδες αντιφρονούντων θα επιδιώξουν να εκμεταλλευτούν αυτήν την κατάσταση.

Ασφαλώς ένα πολύ περιοριστικό διάστημα, αφού ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και το περιβάλλον του δεν αναζητούν κάποιον που απλά θα γίνει πρόεδρος, αλλά θα είναι και σε θέση για να διαδεχθεί τον ίδιο τον Χαμενεΐ.

Πηγές: The Guardian, BBC, Al Jazeera, ertnews.gr