Το 2018 είχε οδηγηθεί σε ψυχιατρική κλινική με εισαγγελική εντολή (ακούσια νοσηλεία). Αποφασίστηκε ο εγκλεισμός του αφού μετέβη σε γραφείο εισαγγελέως διεκδικώντας ένσημα που θεωρούσε ότι δικαιούταν και δεν του είχαν αναγνωριστεί, απειλώντας και αφήνοντας τέσσερις σφαίρες στο γραφείο της δικαστικού. Λίγους μήνες νωρίτερα, του είχε δοθεί, με γνωμάτευση ψυχιάτρου, άδεια για κατοχή κυνηγετικού όπλου η οποία του αφαιρέθηκε – αλλά η καραμπίνα του έμεινε.

Η επικίνδυνη πορεία του από τον Κεραμεικό (ΕΦΚΑ) στη Λουκάρεως (Πρωτοδικείο) και από εκεί στην Πάτρα με προορισμό την Ιταλία προκάλεσε σοκ όχι μόνο λόγω του τραυματισμού πέντε ανθρώπων αλλά, κυρίως, λόγω της ανάδειξης των κενών ασφαλείας σε δημόσιους χώρους στο κέντρο της Αθήνας.

Η συζήτηση για το κίνητρο του δράστη, όπως περιγράφεται σε επιστολή του, προσφέρει υλικό για τηλεοπτική κατανάλωση αλλά συσκοτίζει τις συνθήκες στις οποίες προετοιμάστηκαν οι επιθέσεις του 89χρονου σε ανυποψίαστους πολίτες την ώρα της δουλειάς τους.

Από τότε που πήρε εξιτήριο από την ψυχιατρική κλινική χάθηκαν τα ίχνη του. Του συνέβη, δηλαδή, ό,τι συμβαίνει στους περισσότερους που βρίσκονται στη θέση του, μετά από αναγκαστική νοσηλεία, εφόσον δεν έχουν ισχυρή υποστήριξη από το οικογενειακό ή κοινωνικό τους περιβάλλον. Αφήνονται στην τύχη τους, αβοήθητοι, χωρίς να ελέγχεται η συνέπειά τους στην θεραπευτική αγωγή που τους έχει δοθεί, χωρίς επαφή με κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας που μπορεί να διαπιστώσει αν άλλαξαν οι ανάγκες τους, αόρατοι για το κράτος πρόνοιας.

Η απουσία συνέχειας στην ψυχιατρική φροντίδα επιβεβαιώνεται με δραματικό τρόπο από την λειτουργία της περιστρεφόμενης πόρτας στις ψυχιατρικές κλινικές. Ο κανόνας είναι ότι τη μια νοσηλεία διαδέχεται η άλλη μετά από υποτροπές που θα μπορούσαν να προληφθούν εάν λειτουργούσε αποτελεσματικά ένα συνεκτικό δίκτυο κοινοτικής ψυχιατρικής φροντίδας. Αντί γι αυτό, έχουμε κατακερματισμένες υπηρεσίες, χωρίς κεντρικό συντονισμό και αξιολόγηση, με αποτέλεσμα να είναι θέμα τύχης η συνέχεια της φροντίδας για έναν ψυχικά ασθενή που παίρνει εξιτήριο.

Στην πράξη η έξοδος από το ψυχιατρικό νοσοκομείο σημαίνει είσοδο σε μια κατάσταση αβεβαιότητας και ρίσκου για τον ίδιο τον ψυχικά ασθενή και για τους γύρω του. Οι κραυγές με όρους ηθικού πανικού που τροφοδοτούν το στιγματισμό των ψυχικά ασθενών ως, δυνητικά, επικίνδυνων, δεν στηρίζονται σε επιστημονική τεκμηρίωση και αποπροσανατολίζουν. Η ψυχική ασθένεια δεν συνδέεται με την επικινδυνότητα, αλλά η ασυνέχεια στην ψυχιατρική φροντίδα εγκυμονεί κινδύνους.

Η λύση δεν βρίσκεται απλώς στον πολλαπλασιασμό και την ενίσχυση των κοινοτικών δομών ψυχιατρικής φροντίδας αλλά στη συγκρότηση ενός δικτύου που θα λειτουργεί στη βάση ορθολογικής καταγραφής αναγκών, καινοτόμων πρακτικών και λογοδοσίας.

Ο 89χρονος περιέγραψε τον εαυτό του σαν “αδέσποτο σκυλί” που περιφερόταν αφρόντιστο και αποφάσισε να «δαγκώσει». Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τις πράξεις του αλλά υπάρχει εξήγηση.

Ο Δ. Γαλάνης είναι κοινωνικός λειτουργός, πρόεδρος της Εταιρείας Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ)