Στο «μικροσκόπιο» της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, λόγω σπουδαιότητας, παραπέμπεται για οριστική κρίση το θέμα των αλλαγών στη σύνθεση των μελών της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) και του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης από την Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, πριν από τρία χρόνια που είχαν χαρακτηριστεί ως «θεσμικό πραξικόπημα».

Το Δ΄ Τμήμα του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου έκρινε ότι τίθεται θέμα αντισυνταγματικότητας εάν οι αντικαταστάσεις των μελών των δύο Ανεξάρτητων Αρχών, η θητεία των οποίων είχε ήδη λήξει, γίνουν με μικρότερη των 3/5 πλειοψηφία της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής, έστω και κατ’ ελάχιστον αλλά παρέπεμψε την υπόθεση στην Ολομέλεια του ΣτΕ προκειμένου να λάβει την τελική απόφαση.

«Αριθμητικό πραξικόπημα»

Ήταν 28 Σεπτεμβρίου 2023 όταν η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, προχώρησε στις αλλαγές της σύνθεσης της ΑΔΑΕ και του ΕΣΡ, επιλέγοντας τα νέα πρόσωπα που θα τις στελεχώσουν, με κυβερνητική πλειοψηφία 16 βουλευτών, προκαλώντας τις έντονες αντιδράσεις της αντιπολίτευσης και του νομικού κόσμου που κατήγγειλαν πως η απόφαση δεν είχε την απαιτούμενη κατά το Σύνταγμα αυξημένη πλειοψηφία των τριών πέμπτων. Η αντιπολίτευση μίλησε για κυβερνητική μεθόδευση με «αριθμητικό πραξικόπημα» στρογγυλοποίησης ή ερμηνείας του κλάσματος για να επιτευχθεί τεχνηέντως η απαιτούμενη πλειοψηφία με τη στήριξη και άλλων κομμάτων (όπως η Ελληνική Λύση), χωρίς ευρύτερη συναινετική αποδοχή.

Τα κυριότερα ζητήματα που δέχθηκαν «πυρά» ήταν τα ακόλουθα:

1. το ότι η απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων λήφθηκε χωρίς να έχει επιτευχθεί η απαιτούμενη κατά το Σύνταγμα αυξημένη πλειοψηφία των τριών πέμπτων των μελών της,

2. το ότι η επιλογή των νέων μελών έλαβε χώρα χωρίς να έχει προηγηθεί διαβούλευση μεταξύ των κομμάτων ή/και συναίνεση για τα προτεινόμενα πρόσωπα ή/και ακρόαση των εν λόγω προσώπων,

3. το ότι η Διάσκεψη των Προέδρων συγκλήθηκε αιφνιδιαστικά και εσπευσμένα καθώς και το ότι έλαβε απόφαση περί της αλλαγής των μελών της ΑΑΔΕ ενόσω είχε δρομολογηθεί για την επόμενη μέρα η συνεδρίαση της εν λόγω Αρχής για την επιβολή προστίμου στην ΕΥΠ για το ζήτημα της (μη) συνεργασίας της τελευταίας κατά τη διερεύνηση της υπόθεσης των υποκλοπών,

4. το ότι οι υπουργικές αποφάσεις και τα ΦΕΚ διορισμού των επιλεγέντων μελών εκδόθηκαν υπερβολικά γρήγορα παρά τα όσα συνήθως συμβαίνουν σε αντίστοιχες περιπτώσεις,

5. το ότι η σύνθεση της Διάσκεψης των Προέδρων διευρύνθηκε 20 μέρες πριν από την επίμαχη συνεδρίαση καθώς και

6. το ότι τα όσα έλαβαν εν γένει χώρα θέτουν εν αμφιβόλω την ανεξαρτησία των Αρχών και μπορούν να εκληφθούν ως παρέμβαση (ή απόπειρα παρέμβασης) στο έργο τους.

Ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης από το βήμα της Βουλής, κατηγόρησε μάλιστα τότε ευθέως την κυβέρνηση ότι σκοπός της ήταν η εκ νέου καθυστέρηση της έρευνας της ΑΔΑΕ για το ρόλο της ΕΥΠ στην υπόθεση των υποκλοπών. Επικαλέστηκε δε το γεγονός ότι οι αντικαταστάσεις των μελών της Ανεξάρτητης Αρχής έγιναν μία ημέρα πριν την προγραμματισμένη συνεδρίαση των μελών της ΑΔΑΕ όπου στην ημερήσια διάταξη ήταν η πρόταση του προέδρου της για την επιβολή προστίμου 100.000 στην ΕΥΠ.

Υπέρ των αλλαγών της σύνθεσης της ΑΔΑΕ είχαν ψηφίσει συνολικά 16 από τα συνολικά 27 μέλη της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής , με αποτέλεσμα να αμφισβητηθεί έντονα ο τρόπος υπολογισμού της πλειοψηφίας των τριών πέμπτων που είναι αναγκαίος, κατά το Σύνταγμα.

Δ΄ Τμήμα ΣτΕ: Αυστηρά πλειοψηφία 3/5 της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής

Με την υπ’ αρ. 1083/2026 απόφαση της επταμελούς συνθέσεως του Δ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας (Πρόεδρος: Η. Μάζος, Εισηγητής: Ι. Σύμπλης, Σύμβουλος) κρίθηκε, μη οριστικά ότι:

1) Η νομιμότητα της συγκρότησης του συλλογικού οργάνου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη πράξη ελέγχεται πάντοτε με την ευκαιρία της εξετάσεως της νομιμότητας της πράξης αυτής, διότι η νομιμότητα της συγκρότησης του οργάνου είναι αναγκαία προϋπόθεση προκειμένου αυτό να εκδίδει αρμοδίως πράξεις.

2) Η αρμοδιότητα επιλογής των μελών των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανεξαρτήτων αρχών δεν συνάπτεται με άσκηση νομοθετικής αρμοδιότητας, ούτε συνιστά απλώς άσκηση κοινοβουλευτικού ελέγχου, ούτε αφορά απλώς εσωτερικό προγραμματισμό, οργάνωση και διευθέτηση των εργασιών της Βουλής, αλλά συνιστά συνταγματικά προβλεπόμενη συμμετοχή σε διαδικασία που απολήγει στην έκδοση εκτελεστής ατομικής διοικητικής πράξεως, η οποία ούτε από την φύση και το σκοπό, ούτε από το αντικείμενό της μπορεί να εξαιρεθεί από τον ακυρωτικό έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας.

3) Η πλειοψηφία που επιβάλλεται από το Σύνταγμα (άρθρο 101Α παρ. 2 εδαφ. δ΄, ε΄ και στ΄) για την επιλογή των μελών των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανεξαρτήτων αρχών, δεν μπορεί να υπολείπεται, ούτε κατ’ ελάχιστον, των τριών πέμπτων του συνόλου των μελών της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής και, επομένως, αν από τον υπολογισμό του ποσοστού αυτού προκύπτει κλασματικός αριθμός, η απαιτούμενη πλειοψηφία είναι ίση με τον αμέσως μεγαλύτερο ακέραιο, ανεξάρτητα από το μέγεθος του κλάσματος (με μειοψηφία).

Στην Ολομέλεια του ΣτΕ, σύμφωνα με την απόφαση του Δ΄ Τμήματος, θα εξεταστούν τρία θέματα που αφορούν συγκεκριμένα: α) το παραδεκτό της προβολής λόγων που αφορούν τη νομιμότητα της συγκρότησης του συλλογικού οργάνου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη πράξη, β) το παραδεκτό της προβολής λόγων που αφορούν τη νομιμότητα της επιλογής των μελών των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανεξάρτητων αρχών από την Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής και γ) τον τρόπο υπολογισμού της ειδικής πλειοψηφίας των τριών πέμπτων του συνόλου των μελών της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής που απαιτείται κατά το Σύνταγμα για την επιλογή των μελών των ανωτέρω Αρχών.