Τέσσερα χρόνια πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχουν επηρεάσει τα δημογραφικά στοιχεία των δύο χωρών, καθώς η σύγκρουση αποθαρρύνει τις γυναίκες να κάνουν παιδιά, κάτι που θα έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Σύμφωνα με το CNBC, από την αρχή της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας της Ουκρανίας – ο μέσος αριθμός γεννήσεων ανά γυναίκα – έχει καταρρεύσει κυρίως λόγω της απώλειας συντρόφων και συζύγων στις μάχες, του διαχωρισμού των οικογενειών και της μαζικής μετανάστευσης.

Το 2021, ο δείκτης στην Ουκρανία ήταν 1,22 και το 2025 έπεσε στο 1,00, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ. Ορισμένοι ανέφεραν ακόμη πιο ανησυχητικούς αριθμούς, με την Πρώτη Κυρία της Ουκρανίας, Ολένα Ζελένσκα, να προειδοποιεί τον Δεκέμβριο ότι ο δείκτης γονιμότητας στη χώρα έχει πέσει στο 0,8-0,9.

Για να αντικατασταθεί μια κοινωνία από γενιά σε γενιά χωρίς μετανάστευση, απαιτείται δείκτης 2,1 παιδιών ανά γυναίκα.

Η Ρωσία επίσης αντιμετωπίζει μια μακροχρόνια πτωτική τάση στη γονιμότητα, η οποία επιδεινώθηκε από τον πόλεμο. Το 2021, ο δείκτης ήταν 1,51, ωστόσο το 2025 έπεσε στο 1,37.

Συνεχιζόμενη τάση

Αυτή η τάση παρατηρείται σε πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες, λόγω αλλαγών στον τρόπο ζωής, επαγγελματικών επιλογών και οικονομικών περιορισμών.

Ωστόσο, τέσσερα χρόνια πολέμου φαίνεται να έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στο να αποθαρρύνουν τις γυναίκες στην Ουκρανία να κάνουν παιδιά, ενώ στη Ρωσία οι γυναίκες δεν φαίνεται να ανταποκρίνονται στις επαναλαμβανόμενες εκκλήσεις του Κρεμλίνου και του προέδρου, Βλαντίμιρ Πούτιν, να μεγαλώσουν τις οικογένειές τους.

Η πτώση των γεννήσεων δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στις χώρες, καθώς επηρεάζει την οικονομία και την κοινωνία: λιγότερα παιδιά σημαίνει λιγότεροι εργαζόμενοι στο μέλλον, μειωμένη παραγωγικότητα και χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη. Αυτό θα έχει ως συνέπεια λιγότερα έσοδα από φόρους για τις κυβερνήσεις και μεγαλύτερη πίεση στα συστήματα συντάξεων και υγειονομικής περίθαλψης.

Η μείωση των γεννήσεων έχει ξεκινήσει πριν από τον πόλεμο, ωστόσο η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία επιδείνωσε την κατάσταση, σύμφωνα με την Iryna Ippolitova, ανώτερη ερευνήτρια στο Kyiv-based Centre for Economic Strategy.

«Το 2022 ήταν ακόμη χειρότερο λόγω της μαζικής μετανάστευσης και επειδή η πλειονότητα αυτών που έφυγαν από την Ουκρανία ήταν άτομα παραγωγικής ηλικίας, οικονομικά ενεργά», σημείωσε, προσθέτοντας: «Πολλές γυναίκες που θεωρητικά θα μπορούσαν να κάνουν παιδιά έφυγαν, και για όσες έμειναν, ο πόλεμος και η αβεβαιότητα τις έκανε διστακτικές. Έτσι, ο αριθμός των γεννήσεων συνεχίζει να μειώνεται».

Η Ρωσία ανησυχεί

Παρά το γεγονός ότι η Ουκρανία είναι η πλευρά που πλήττεται από τον πόλεμο, η Ρωσία επίσης βλέπει πτώση των γεννήσεων εδώ και δεκαετίες.

Το κράτος έχει εισαγάγει κίνητρα για γυναίκες με τρία ή περισσότερα παιδιά, όπως φορολογικές ελαφρύνσεις και κρατικά επιδόματα. Το Κρεμλίνο έχει επαναφέρει ακόμη και το σοβιετικό βραβείο «Μητέρα Ήρωας», δίνοντας χρηματικό έπαθλο 1 εκατομμυρίου ρουβλίων (περίπου 13.000 δολάρια) για όσες έχουν 10 ή περισσότερα παιδιά.

Ωστόσο, τα κίνητρα αυτά δεν έχουν αποτέλεσμα: καταγράφηκαν 1.222 εκατομμύρια γεννήσεις το 2024, ο χαμηλότερος αριθμός από το 1999.

Τον Δεκέμβριο, ο Πούτιν δήλωσε ότι το ποσοστό γονιμότητας ήταν 1,4 το 2025 (ο πραγματικός αριθμός ήταν 1,374) και υποστήριξε ότι η Ρωσία χρειάζεται ένα baby boom.

«Πρέπει να φτάσουμε τουλάχιστον στο 2,0», είπε, καλώντας το κοινό να «κάνει τη χαρά της μητρότητας και της πατρότητας μόδα».

Οι προσπάθειες του Κρεμλίνου απέτυχαν, καθώς οι γυναίκες στη Ρωσία δεν αισθάνονται ασφαλείς – το χαμηλό ποσοστό γεννήσεων αποτελεί άμεση απόδειξη αυτού και αναιρεί τις θετικές εικόνες που προβάλλει η ρωσική προπαγάνδα.

Με πληροφορίες από CNBC