Ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στην Αραβική Χερσόνησο και την Αφρική βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ο λόγος είναι το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η θαλάσσια πύλη που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και μέσω αυτού, με τον Ινδικό Ωκεανό.

Όπως αναφέρει το aljazeera, η στρατηγική σημασία του είναι τεράστια. Από τα νερά του περνούν εμπορικά πλοία, δεξαμενόπλοια και φορτία που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Όταν η διέλευση από την περιοχή καθίσταται επικίνδυνη, οι ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάζονται να εξετάσουν πολύ μεγαλύτερες και ακριβότερες διαδρομές.

Ένα κρίσιμο «σταυροδρόμι» της παγκόσμιας ναυτιλίας

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ βρίσκεται ανάμεσα στην Υεμένη και το Κέρας της Αφρικής. Το στενό αποτελεί τη νότια είσοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα και κατ’ επέκταση μία από τις βασικές θαλάσσιες πύλες προς τη Διώρυγα του Σουέζ.

Αυτό σημαίνει ότι ένα πλοίο που ξεκινά από την Ασία με προορισμό την Ευρώπη μπορεί να χρησιμοποιήσει τη διαδρομή μέσω Ινδικού Ωκεανού, Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, Ερυθράς Θάλασσας και Σουέζ, αντί να χρειαστεί να κάνει τον πολύ μεγαλύτερο περίπλου της Αφρικής.

Η ασφάλεια, επομένως, του συγκεκριμένου περάσματος δεν αφορά μόνο την Υεμένη ή τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Αφορά ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Οι Χούθι και η νέα κρίση

Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί σημαντικά τις τελευταίες ημέρες. Οι Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν, έχουν προωθηθεί σε στρατηγικές περιοχές της δυτικής Υεμένης και, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, έχουν φτάσει μέχρι το στρατηγικής σημασίας νησί Περίμ, το οποίο βρίσκεται μέσα στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Παράλληλα, οι δυνάμεις των Χούθι έχουν καταλάβει την πόλη Μόκα και άλλες περιοχές στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας, αυξάνοντας την πίεση σε μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ναυσιπλοΐα στη Μέση Ανατολή αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές πιέσεις και από την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ.

Έτσι, δύο από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες της περιοχής βρίσκονται ταυτόχρονα υπό αυξημένη πίεση.

Τι συμβαίνει αν τα πλοία αποφεύγουν το στενό

Εάν οι ναυτιλιακές εταιρείες κρίνουν ότι η διέλευση από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δεν είναι ασφαλής, η βασική εναλλακτική είναι ο περίπλους της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.

Η διαδρομή αυτή όμως είναι πολύ μεγαλύτερη.

Για φορτία με προορισμό την Ασία, μια τέτοια αλλαγή μπορεί να προσθέσει περίπου έναν μήνα στον χρόνο μεταφοράς, ενώ αυξάνονται τα έξοδα καυσίμων, ναύλων, ασφάλισης και πληρωμάτων.

Και αυτό δεν αφορά μόνο τις ναυτιλιακές εταιρείες.

Όταν αυξάνεται το κόστος μεταφοράς, το κόστος μπορεί να μετακυλιστεί στα προϊόντα που φτάνουν τελικά στους καταναλωτές.

Πετρέλαιο, καύσιμα και τιμές

Η σημασία του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι ακόμη μεγαλύτερη για την αγορά ενέργειας.

Η διατάραξη των θαλάσσιων διαδρομών περιορίζει τις διαθέσιμες επιλογές για τη μεταφορά πετρελαίου και μπορεί να αυξήσει τον ανταγωνισμό για εναλλακτικές προμήθειες.

Ήδη οι αγορές πετρελαίου έχουν αντιδράσει στις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με την τιμή του Brent να έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και να έχει φτάσει πάνω από τα 109 δολάρια πριν υποχωρήσει.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή η περιοχή λειτουργεί ως ένα είδος «βαλβίδας» για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.

Όσο περισσότερα πλοία αναγκάζονται να αλλάξουν διαδρομή, τόσο αυξάνεται η πίεση στο κόστος μεταφοράς και στις διαθέσιμες ναυτιλιακές χωρητικότητες.

Η κρίσιμη σχέση με το Σουέζ

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και η Διώρυγα του Σουέζ αποτελούν ουσιαστικά κρίκους της ίδιας μεγάλης εμπορικής διαδρομής.

Ένα πλοίο που περνά από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μπορεί να συνεχίσει προς την Ερυθρά Θάλασσα και στη συνέχεια να περάσει από το Σουέζ για να φτάσει στη Μεσόγειο και από εκεί στην Ευρώπη.

Αν όμως το νότιο πέρασμα καταστεί επικίνδυνο, η επιλογή του Σουέζ χάνει πρακτικά μεγάλο μέρος της χρησιμότητάς της για τη συγκεκριμένη διαδρομή.

Γι’ αυτό και μια κρίση στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις πολύ μακριά από την περιοχή της Υεμένης.

Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος

Η κίνηση πλοίων από το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ έχει ήδη μειωθεί δραματικά από τα προηγούμενα επεισόδια ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα. Εκτιμάται ότι οι διελεύσεις πλοίων έχουν μειωθεί κατά περίπου 60%-70% από τότε που οι ναυτιλιακές εταιρείες άρχισαν να αποφεύγουν συστηματικά την περιοχή, ενώ η τελευταία κλιμάκωση έχει προκαλέσει νέα σημαντική πτώση.

Για την αγορά ενέργειας, η εξέλιξη είναι ακόμη πιο κρίσιμη, καθώς η διαδρομή είχε αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία μετά τις σοβαρές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ.

Από έναν πόλεμο σε μια παγκόσμια οικονομική κρίση;

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι εάν η νέα κλιμάκωση θα παραμείνει ένα περιφερειακό πρόβλημα ή θα εξελιχθεί σε κρίση με παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.

Η απειλή για το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η Μέση Ανατολή βρίσκεται ήδη σε κατάσταση μεγάλης αστάθειας και οι αγορές ενέργειας αντιμετωπίζουν σημαντικές πιέσεις.

Ένα θαλάσσιο πέρασμα λίγων δεκάδων χιλιομέτρων μπορεί, επομένως, να επηρεάσει την τιμή του πετρελαίου, το κόστος των μεταφορών, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τελικά τις τιμές προϊόντων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ θεωρείται σήμερα ένα από τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά «σημεία συμφόρησης» του παγκόσμιου εμπορίου.