Ύστερα από μια σαρωτική εκλογική νίκη το Σαββατοκύριακο, η σερβική «Φοιτητική Λίστα» προετοιμάζεται για διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης, με στόχο την ανατροπή του εθνικιστικού και όλο και πιο αυταρχικού καθεστώτος που επικράτησε τα τελευταία 14 χρόνια.

Τη Δευτέρα, οι υποστηρικτές του κινήματος – το οποίο δεν διαθέτει καμία κυβερνητική εμπειρία – βγήκαν στους δρόμους για να πανηγυρίσουν την αλλαγή σελίδας στη χώρα, μετά την βαριά ήττα του μέχρι πρότινος πανίσχυρου προέδρου, Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Ο Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα του αργά το βράδυ της Κυριακής, βάζοντας απότομο τέλος στην πολυετή κυριαρχία του στη σερβική πολιτική σκηνή. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί την κορύφωση των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων που σάρωσαν τη χώρα τα τελευταία δύο χρόνια, οι οποίες είχαν ξεσπάσει μετά την τραγική κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, όπου έχασαν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.

Με την ενσωμάτωση στο 100%, οι εκτιμήσεις του Κέντρου Ελεύθερων Εκλογών και Δημοκρατίας στο Βελιγράδι φέρνουν τη «Φοιτητική Λίστα» στο 53% και τις 141 έδρες στη Βουλή των 250 εδρών. Αντίστοιχα, το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του Βούτσιτς περιορίστηκε στο 39% και τις 103 έδρες, ενώ οι υπόλοιπες κατανεμήθηκαν σε ψηφοδέλτια εθνικών μειονοτήτων.

Προς το παρόν, παραμένει θολό το πώς ακριβώς θα κυβερνήσει ένα κίνημα που βασίζεται στη συλλογική λήψη αποφάσεων. Το ψηφοδέλτιο απαρτιζόταν από ακαδημαϊκούς, ηθοποιούς, αγρότες αλλά και φοιτητές. Ωστόσο, η έλλειψη εσωτερικής ιεραρχίας και η συνειδητή επιλογή να μην υπάρχει ένας κεντρικός ηγέτης καθιστούν αβέβαιο το ποια πρόσωπα θα αναλάβουν τελικά τη πρωθυπουργία και τα υπουργικά χαρτοφυλάκια.

Ανάμεσα στα πιο αναγνωρίσιμα στελέχη της «Λίστας» συγκαταλέγονται ο καρδιολόγος Ιλίγια Σρντανοβιτς (Ilija Srdanović), ο οποίος ήταν επικεφαλής του ψηφοδελτίου, ο πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς (Dejan Šoškić), καθώς και ο καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου Ράντομιρ Σάιτσιτς (Radomir Saičić), ο οποίος ανέλαβε να εκπροσωπήσει το κίνημα στις πρώτες δηλώσεις μετά τη νίκη.

Όπως συνέβη και με το κόμμα Tisza του Πέτερ Μαγιάρ στην Ουγγαρία – το οποίο την περασμένη άνοιξη έβαλε τέλος στη 16χρονη διακυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν – έτσι και η «Λίστα» καλείται τώρα να διαχειριστεί έναν κρατικό μηχανισμό στελεχωμένο από δημόσιους λειτουργούς πρόσκειμενους στο προηγούμενο καθεστώς, γεγονός που δυσχεραίνει τις δομικές μεταρρυθμίσεις.

«Όλοι στο φοιτητικό κίνημα, όπως και κάθε υποψήφιος της λίστας μας, συνειδητοποιούμε απόλυτα το βάρος της ευθύνης που αναλαμβάνουμε», δήλωσε η Άνα Μίρκοβιτς, ψυχολόγος, πανεπιστημιακός και υποψήφια με τη «Φοιτητική Λίστα».

«Δεν εκλαμβάνουμε το αποτέλεσμα των εκλογών ως κατάληψη της εξουσίας ή απόκτηση προνομίων, αλλά ως ανάληψη ενός ιστορικού χρέους απέναντι στον λαό και τα παιδιά μας».

«Το κράτος δεν θα γίνει ποτέ ξανά λάφυρο στα χέρια κανενός»

Μιλώντας στον Guardian, η Μίρκοβιτς υπογράμμισε ότι απόλυτη προτεραιότητα της νέας διακυβέρνησης είναι η «κοινωνική και ψυχολογική αποτοξίνωση» της Σερβίας.

Η 14χρονη παρουσία του Βούτσιτς στην εξουσία χαρακτηρίζεται από αναλυτές ως «αντιπροσωπευτικό δείγμα αυταρχικού καθεστώτος», καθώς το κόμμα του είχε θέσει υπό τον πλήρη έλεγχό του τα ΜΜΕ, τη δικαιοσύνη και τους κρατικούς θεσμούς, ενώ οι εκλογικές αναμετρήσεις συνοδεύονταν συχνά από καταγγελίες για παρατυπίες στους εκλογικούς καταλόγους, χειραγώγηση των μέσων και εξαγορά ψήφων.

Το πρόγραμμα των φοιτητών επικεντρώνεται στην πάταξη της διαφθοράς και την αποκατάσταση του κράτους δικαίου. Στις βασικές εξαγγελίες περιλαμβάνεται η σύσταση μιας ανεξάρτητης αστυνομικής υπηρεσίας που θα υπάγεται απευθείας στις εισαγγελικές αρχές και όχι στο υπουργείο Εσωτερικών, καθώς και η κάθαρση των σωμάτων ασφαλείας από στοιχεία που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.

Παράλληλα, προβλέπεται η απαγόρευση κομματικών διορισμών σε δημόσιες επιχειρήσεις, καθώς και ο αυστηρός δημόσιος έλεγχος – μέσω νέων, ανεξάρτητων ελεγκτικών μηχανισμών – σε όλες τις μεγάλες συμβάσεις δημόσιων υποδομών, ώστε να μπει τέλος στην κατάχρηση του δημοσίου χρήματος.

Η Μίρκοβιτς πρόσθεσε ότι η νέα κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να διαλύσει το «σύστημα εκφοβισμού» που συντηρούσε την πόλωση στη χώρα. Αυτό θα επιτευχθεί με το άμεσο άνοιγμα των ΜΜΕ, την άρση των πιέσεων προς τους δημοσίους υπαλλήλους και τον τερματισμό της «θεσμικής βίας».

Όπως τόνισε, στόχος είναι «η εκ βάθρων ανασυγκρότηση της κοινωνίας: πλήρης διαφάνεια στις κρατικές συμβάσεις και τις ροές χρήματος, αποκομματικοποίηση και ενδυνάμωση της δικαιοσύνης, καθώς και ριζική ανανεωση της παιδείας και της υγείας», ώστε να διασφαλιστεί ότι το κράτος «δεν θα γίνει ποτέ ξανά λάφυρο στα χέρια κανενός».

«Μέχρι χθες όλα αυτά φάνταζαν εξωπραγματικά», οι προκλήσεις είναι πολλές

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, η «Φοιτητική Λίστα» απέφυγε συνειδητά να τοποθετηθεί σε ακανθώδη ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, όπως οι σχέσεις της Σερβίας με την ΕΕ και τη Ρωσία. Από την πλευρά του, το Κρεμλίνο σχολίασε τη Δευτέρα πως ελπίζει οι νέοι ηγέτες «να αντιληφθούν ότι η διατήρηση της συνεργασίας με τη Ρωσία είναι προς το συμφέρον της Σερβίας».

Ο πολιτικός αναλυτής Ντούσαν Βούτσιτσεβιτς σημείωσε ότι το κίνημα επέμεινε από την πρώτη στιγμή στην ανάγκη «να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στα εσωτερικά ζητήματα της χώρας – στην ουσιαστική αποσυναρμολόγηση κάθε θεσμικού στεγανού, από το κεντρικό έως το τοπικό επίπεδο».

Η εκλογική επικράτηση των φοιτητών σηματοδοτεί μια βαθιά πολιτική καμπή για τη Σερβία και ενδέχεται να λειτουργήσει ως πηγή έμπνευσης για ανάλογα φοιτητικά κινήματα που έχουν ξεπηδήσει το τελευταίο διάστημα στην Ευρώπη, διεκδικώντας καλύτερη παιδεία και προοπτικές για τη νέα γενιά.

Ωστόσο, ο Βούτσιτσεβιτς επεσήμανε ότι η περίπτωση της Σερβίας διαφέρει: «Αυτό το πείραμα άμεσης δημοκρατίας από τη βάση κατάφερε να συγκεντρώσει πάνω από το 50% των ψήφων», δήλωσε στο Agence France-Presse, συμπληρώνοντας πάντως πως «είναι αβέβαιο αν ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να εφαρμοστεί με επιτυχία σε άλλες χώρες».

Από την πλευρά του, ο Νίκολα Μπουράζερ, διευθυντής προγράμματος στο Κέντρο Σύγχρονης Πολιτικής στο Βελιγράδι, τόνισε ότι το κίνημα οφείλει πλέον να επιταχύνει τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, σημειώνοντας ότι η επιλογή των υποψηφίων για τα ψηφοδέλτια «πήρε υπερβολικά πολύ χρόνο – ολόκληρους μήνες».

«Μόλις κοπάσουν οι πανηγυρισμοί και συνειδητοποιήσουμε τι ακριβώς συνέβη, το ενδιαφέρον θα στραφεί στο τι μέλλει γενέσθαι και ποια μορφή θα λάβει η νέα κυβέρνηση. Μέχρι χθες, όλα αυτά φάνταζαν εξωπραγματικά», συμπλήρωσε.

Την Κυριακή, ο Βούτσιτς – ο οποίος καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας του διατήρησε στενούς δεσμούς με τη Μόσχα – απέδωσε την ήττα του κόμματός του στην «άμεση εμπλοκή και υποστήριξη ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και του βαθέος κράτους των ΗΠΑ, του ίδιου που στρέφεται και κατά του Προέδρου Τραμπ».

Στο μεταξύ, η διεθνής κοινότητα υποδέχθηκε με θετικό τρόπο τη νίκη του φοιτητικού κινήματος. «Πρόκειται αναμφίβολα για ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της χώρας και του λαού της», δήλωσε ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προσθέτοντας: «Ευχόμαστε στη Σερβία πρόοδο, πραγματική ανάπτυξη και στενές σχέσεις με την ευρωπαϊκή οικογένεια. Εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας για τον σεβασμό που δείχνει η Σερβία στον λαό, την επικράτεια και την ανεξαρτησία μας».

Παράλληλα, ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υπογράμμισε ότι το Βερολίνο «θα στηρίξει ενεργά την ευρωπαϊκή προοπτική της Σερβίας», σημειώνοντας πως οι φοιτητές «έπεισαν τους πολίτες προτάσσοντας τα αιτήματα για κράτος δικαίου, καταπολέμηση της διαφθοράς και προάσπιση των θεμελιωδών ελευθεριών».

Βάσει του σερβικού Συντάγματος, το νέο Κοινοβούλιο πρέπει να συγκληθεί εντός 30 ημερών από την επίσημη ανακήρυξη των αποτελεσμάτων, ενώ τίθεται προθεσμία 90 ημερών για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Παράλληλα, η χώρα καλείται να διεξαγάγει προεδρικές εκλογές πριν από τις 27 Δεκεμβρίου, καθώς ο Βούτσιτς είχε παραιτηθεί από το αξίωμα του προέδρου προκειμένου να θέσει υποψηφιότητα για τη θέση του πρωθυπουργού.