Στο σημερινό Βερολίνο το Τείχος αποτελεί πλέον τουριστικό αξιοθέατο, γεμάτο γκράφιτι και πλανόδιους που πουλάνε αναμνηστικά. Αν όμως επισκεφθεί κάποιος τα απέραντα, ψυχρά Αρχεία της Στάζι, ανάμεσα στα χιλιόμετρα των φακέλων, θα ανακαλύψει μια πτυχή του Ψυχρού Πολέμου τόσο κυνική, που ξεπερνά κάθε φαντασία.

Πίσω από την ιδεολογική βιτρίνα του «Αντιφασιστικού Τείχους Προστασίας», το καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας είχε στήσει ένα μυστικό, κρατικό εμπόριο ανθρώπινων ψυχών, μια επιχείρηση που έμεινε στην ιστορία με τον όρο «Freikauf», ή αλλιώς εξαγορά των πολιτικών κρατουμένων από τη Δυτική Γερμανία.

Για τον επισκέπτη που μελετά το πώς λειτουργούσε η Στάζι, η μεγαλύτερη έκπληξη δεν είναι τα βασανιστήρια, αλλά ο απόλυτος, ψυχρός καπιταλισμός με τον οποίο διαχειριζόταν τους εχθρούς της.
Σύμφωνα με τα επίσημα έγγραφα του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Αρχείου (Bundesarchiv), από το 1963 έως και την πτώση του Τείχους το 1989, η Ανατολική Γερμανία (ΛΔΓ) βρισκόταν σε μόνιμη οικονομική ασφυξία.

Χρειαζόταν απεγνωσμένα σκληρό συνάλλαγμα (δυτικά μάρκα) για να κρατήσει ζωντανή την οικονομία της. Και η λύση βρέθηκε στα κελιά των φυλακών της.

Η Στάζι, σε απόλυτη συνεργασία με την κυβέρνηση, μετέτρεψε σε εμπόρευμα τους πολιτικούς κρατούμενους, ανθρώπους δηλαδή που είχαν συλληφθεί επειδή εξέφρασαν αντίθετες απόψεις ή επειδή προσπάθησαν να περάσουν το Τείχος. Η Δυτική Γερμανία (ΟΔΓ), επιθυμώντας να σώσει τους ομοεθνείς της από τα νύχια του καθεστώτος, δέχτηκε να μπει σε αυτό το κυνικό παζάρι.

Η Στάζι είχε ορίσει και έναν λεπτομερή τιμοκατάλογο για κάθε κρατούμενο.

Όπως αποκαλύπτει η μνημειώδης ιστορική έρευνα του Jan Philipp Wölbern με τίτλο: «Der Häftlingsfreikauf aus der DDR», η τιμή «αγοράς» δεν ήταν σταθερή, αλλά εξαρτιόταν από τη μόρφωση, την ηλικία και το επάγγελμα του κάθε κρατουμένου. Ένας απλός εργάτης κόστιζε λιγότερο, ενώ ένας γιατρός, ένας μηχανικός ή ένας διανοούμενος είχε πολύ υψηλότερη τιμή.

Κατά μέσο όρο, η Δύση πλήρωνε περίπου 40.000 έως 100.000 δυτικά μάρκα για την απελευθέρωση ενός και μόνο ανθρώπου.

Πετρέλαιο, μπανάνες και ανθρώπινες ζωές

Το παράδοξο αυτού του εμπορίου, το οποίο αποτυπώνεται στα έγγραφα των αρχείων, είναι ότι οι συναλλαγές γίνονταν κάτω από άκρα μυστικότητα και συχνά όχι με μετρητά, αλλά με τη μορφή αγαθών.
Η Ανατολική Γερμανία είχε έλλειψη σε βασικά προϊόντα.

Στα απομνημονεύματά του με τίτλο: «Freikauf», ο Ludwig A. Rehlinger, ο επίσημος Δυτικογερμανός διαπραγματευτής που συναντούσε κρυφά τους πράκτορες της Στάζι, περιγράφει πώς η Δύση πλήρωνε το αντίτιμο των ανθρώπων στέλνοντας τρένα και φορτηγά γεμάτα με πετρέλαιο, πρώτες ύλες, χημικά, ακόμα και καταναλωτικά αγαθά, όπως καφέ ή μπανάνες.

Η Στάζι είχε τον πλήρη έλεγχο της επιχείρησης μέσω του δικηγόρου Wolfgang Vogel, ο οποίος λειτουργούσε ως ο επίσημος μεσάζοντάς της.

Ήταν αυτή που επέλεγε ποιοι κρατούμενοι θα έμπαιναν στη λίστα ως εμπόρευμα προς «πώληση», φροντίζοντας να κρατάει πάντα γεμάτες τις φυλακές της για να μην στερέψει η πηγή του πλούτου.

Υπήρχαν περιπτώσεις όπου άνθρωποι συλλαμβάνονταν με ασήμαντες κατηγορίες, απλώς και μόνο επειδή η κρατική μηχανή χρειαζόταν περισσότερα «κεφάλια» για να διαπραγματευθεί την επόμενη παρτίδα εμπορευμάτων από τη Δύση.

Όταν η συμφωνία έκλεινε, οι κρατούμενοι επιβιβάζονταν σε λεωφορεία με σκούρα τζάμια, χωρίς να ξέρουν πού πηγαίνουν. Οι πινακίδες των λεωφορείων άλλαζαν στα σύνορα και οι άνθρωποι αφήνονταν ελεύθεροι στο Δυτικό Βερολίνο, έχοντας μόλις ανακαλύψει ότι η ελευθερία τους είχε αγοραστεί σαν ένα οποιοδήποτε βιομηχανικό προϊόν.

Αυτό το εμπόριο αποκαλύπτει και την απόλυτη υποκρισία πίσω από το Τείχος.

Από τη μία πλευρά, η επίσημη προπαγάνδα του Ανατολικού Βερολίνου παρουσίαζε το Τείχος ως το απόλυτο σύμβολο αντίστασης στον «δυτικό καπιταλισμό», και από την άλλη, η Στάζι το χρησιμοποιούσε ως μια τεράστια αποθήκη εμπορευμάτων, όπου οι κρατούμενοι ήταν το πιο κερδοφόρο εξαγωγικό προϊόν της χώρας.

Σύμφωνα με στοιχεία του Stasi-Unterlagen-Archiv, συνολικά περισσότεροι από 33.000 πολιτικοί κρατούμενοι «αγοράστηκαν» από τη Δύση, αποφέροντας στο κομμουνιστικό καθεστώς πάνω από 3,4 δισεκατομμύρια μάρκα.

Σήμερα, οι φάκελοι της επιχείρησης «Freikauf» στα Αρχεία της Στάζι αποτελούν μια ζωντανή απόδειξη του πώς οι ολοκληρωτικές δομές μπορούν να απογυμνώσουν τον άνθρωπο από κάθε αξιοπρέπεια και να τον μετατρέψουν σε ένα απλό νούμερο σε έναν ισολογισμό.

Μαθαίνοντας για αυτό το ιστορικό παζάρι, είναι αδύνατον να μην σκεφτεί κανείς και το σήμερα.

Η Στάζι χρειαζόταν το Τείχος και τις φυλακές για να κρατά αιχμάλωτους τους ανθρώπους ώστε να της αποφέρουν οικονομικό όφελος. Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή τα «τείχη» είναι αόρατα, αλλά η λογική παραμένει η ίδια.

Οι μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες και οι αλγόριθμοι μας κρατούν εγκλωβισμένους μέσα στις οθόνες μας, μετατρέποντας τα προσωπικά μας δεδομένα, τις προτιμήσεις και την προσοχή μας σε συνάλλαγμα.

Οι άνθρωποι δεν πωλούνται πλέον σε λεωφορεία με σκούρα τζάμια στα σύνορα του Βερολίνου, αλλά οι ψηφιακές μας ταυτότητες δημοπρατούνται καθημερινά σε χιλιάδες διαφημιστικές εταιρείες και μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου.

Και μπορεί το Τείχος να έπεσε, αλλά το εμπόριο της ανθρώπινης υπόστασης απλώς άλλαξε μορφή.