Σοβαρές καταγγελίες για συστηματικές επαναπροωθήσεις μεταναστών στα ελληνοτουρκικά σύνορα και για εμπλοκή «μισθοφόρων» φέρνει στο φως έρευνα του BBC, η οποία βασίζεται σε εσωτερικά αστυνομικά έγγραφα, μαρτυρίες και ανεξάρτητες πηγές.

Σύμφωνα με το BBC, ελληνικές αρχές φέρονται να έχουν στρατολογήσει μετανάστες, προκειμένου να συμμετέχουν σε επιχειρήσεις επαναπροώθησης άλλων μεταναστών προς την Τουρκία. Σε εσωτερικά έγγραφα που επικαλείται το μέσο, συνοριοφύλακες περιγράφουν ότι η πρακτική αυτή οργανωνόταν και επιβλεπόταν από ανώτερους αξιωματικούς.

Οι επαναπροωθήσεις –δηλαδή η επιστροφή μεταναστών χωρίς εξέταση αιτήματος ασύλου– θεωρούνται παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα, τέτοιες πρακτικές φέρεται να εφαρμόζονται στον Έβρο τουλάχιστον από το 2020.

Το BBC συγκέντρωσε μαρτυρίες που κάνουν λόγο για ακραία βία. Μετανάστες καταγγέλλουν ότι γδύθηκαν, ληστεύτηκαν, ξυλοκοπήθηκαν και σε ορισμένες περιπτώσεις υπέστησαν σεξουαλική κακοποίηση. Σε εσωτερική κατάθεση, συνοριοφύλακας φέρεται να ανέφερε ότι υπήρχαν πληροφορίες για βιασμούς γυναικών από τους λεγόμενους «μισθοφόρους».

Η περιοχή του Έβρου, που αποτελεί εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι έντονα στρατιωτικοποιημένη και παρακολουθείται στενά. Σύμφωνα με πηγή της αστυνομίας που επικαλείται το BBC, «δεν υπάρχει αξιωματικός που να υπηρετεί στον Έβρο και να μην γνωρίζει ότι πραγματοποιούνται επαναπροωθήσεις».

Οι «μισθοφόροι», σύμφωνα με τα στοιχεία, είναι οι ίδιοι μετανάστες – κυρίως από χώρες όπως η Συρία, το Αφγανιστάν και το Πακιστάν – οι οποίοι φέρονται να ανταμείβονται με χρήματα, κινητά τηλέφωνα ή ακόμη και έγγραφα που τους επιτρέπουν να συνεχίσουν το ταξίδι τους εντός Ελλάδας.

Σε περιστατικό που εξετάστηκε από το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Frontex, τον Ιούνιο του 2023, ομάδα 10 έως 20 ατόμων φέρεται να ενεργούσε υπό την καθοδήγηση Ελλήνων αξιωματικών. Σύμφωνα με την έκθεση, οι μετανάστες υπέστησαν σωματική και λεκτική κακοποίηση, απειλές βιασμού και θανάτου, καθώς και εξαναγκαστική επιστροφή στην Τουρκία.

Οι ελληνικές αρχές αρνούνται τις κατηγορίες, ενώ δεν απάντησαν αναλυτικά στα ερωτήματα του BBC. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε στο μέσο ότι δεν γνώριζε τις συγκεκριμένες καταγγελίες, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η Ελλάδα προστατεύει τα σύνορά της και ότι η Ευρώπη δεν θα επαναλάβει τα «λάθη» του παρελθόντος σε σχέση με τη μαζική είσοδο μεταναστών.

Η Frontex, από την πλευρά της, απορρίπτει ότι αγνοεί πιθανές παραβιάσεις δικαιωμάτων, τονίζοντας ότι συμβάλλει στη νόμιμη διαχείριση των συνόρων.

Μαρτυρίες μεταναστών που συγκέντρωσε το BBC περιγράφουν ιδιαίτερα σκληρές συνθήκες. Σύρια γυναίκα ανέφερε ότι συνελήφθη με την οικογένειά της και παραδόθηκε σε μασκοφόρους άνδρες, οι οποίοι αφαίρεσαν προσωπικά αντικείμενα και τους μετέφεραν στον ποταμό Έβρο. Εκεί, όπως κατήγγειλε, εξαναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Τουρκία, ενώ η κόρη της υπέστη ταπεινωτική μεταχείριση.

Άλλος μετανάστης δήλωσε ότι ξυλοκοπήθηκε μέχρι λιποθυμίας και μεταφέρθηκε μαζί με δεκάδες άλλους υπό ασφυκτικές συνθήκες, πριν οδηγηθούν στο ποτάμι και εξαναγκαστούν να επιβιβαστούν σε βάρκες.

Πρώην εμπλεκόμενος, που μίλησε στο BBC, υποστήριξε ότι στρατολογήθηκε υπό πίεση και εξαναγκάστηκε να συμμετάσχει σε επιχειρήσεις επαναπροώθησης. Όπως ανέφερε, οι αρμοδιότητές του περιλάμβαναν τη μεταφορά μεταναστών και την καταστροφή αντικειμένων για την εξαφάνιση αποδεικτικών στοιχείων.

Σε πειθαρχική διαδικασία το 2024, συνοριοφύλακες φέρονται να παραδέχθηκαν τη χρήση τέτοιων ομάδων, κάνοντας λόγο για «boatmen» και περιγράφοντας ακόμη και χρήση κωδικοποιημένων μηνυμάτων για τον συντονισμό επιχειρήσεων.

Η Ελληνική Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κάνει λόγο για περισσότερα από 100 περιστατικά φερόμενων επαναπροωθήσεων στην περιοχή του Έβρου από το 2020, ενώ νομικές προσφυγές για σοβαρές παραβιάσεις, συμπεριλαμβανομένων καταγγελιών για βιασμό, εξετάζονται σε ευρωπαϊκά δικαστήρια.

Η έρευνα του BBC εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη διαχείριση των ευρωπαϊκών συνόρων, τον ρόλο των αρχών ασφαλείας και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε μία από τις βασικές πύλες εισόδου προς την Ευρώπη.