Σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές των τελευταίων ετών για τη Μέση Ανατολή, οι πολυαναμενόμενες συνομιλίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αναμένεται να ξεκινήσουν την Κυριακή στο ελβετικό θέρετρο Μπούργκενστοκ, υπό τη βαριά σκιά των εξελίξεων στον Λίβανο και της νέας έντασης στα Στενά του Ορμούζ.

Όπως αναφέρει το aljazeera, η διπλωματική πρωτοβουλία, που πριν από λίγες ημέρες παρουσιαζόταν ως η σημαντικότερη προσπάθεια αποκλιμάκωσης στην περιοχή μετά από χρόνια συγκρούσεων και αμοιβαίας καχυποψίας, κινδυνεύει ήδη να βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρά εμπόδια, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο πεδίο συνεχίζονται παρά τις δεσμεύσεις για κατάπαυση του πυρός.

Το Πακιστάν, το οποίο μαζί με το Κατάρ έχει αναλάβει κεντρικό διαμεσολαβητικό ρόλο, επιβεβαίωσε ότι οι επαφές που είχαν αναβληθεί την Παρασκευή θα πραγματοποιηθούν τελικά την Κυριακή, με τις δύο πλευρές να επιχειρούν να διασώσουν τη διαδικασία πριν η κατάσταση ξεφύγει εκ νέου από κάθε έλεγχο.

{https://exchange.glomex.com/video/v-dje267mzcvf5?integrationId=40599y14juihe6ly}

Το Μνημόνιο που άνοιξε παράθυρο ειρήνης

Η βάση των συνομιλιών είναι το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) που υπέγραψαν ΗΠΑ και Ιράν νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, έπειτα από μακρές παρασκηνιακές διαβουλεύσεις.

Το κείμενο προβλέπει την άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα της περιοχής, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και τη δρομολόγηση τελικής συμφωνίας εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν αμοιβαίας συναίνεσης.

Η συμφωνία θεωρήθηκε από πολλούς διπλωμάτες ως μια ιστορική ευκαιρία αποκλιμάκωσης, καθώς για πρώτη φορά μετά από χρόνια η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη συμφώνησαν σε ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα που θα μπορούσε να οδηγήσει τόσο σε νέα συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν όσο και σε ευρύτερη περιφερειακή σταθερότητα.

Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη.

Ο Λίβανος ξανά στο επίκεντρο της κρίσης

Από την πρώτη στιγμή, η κατάσταση στον Λίβανο θεωρούνταν το πιο εύθραυστο και επικίνδυνο κομμάτι της συμφωνίας.

Η Τεχεράνη είχε καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε πρόοδος στις συνομιλίες εξαρτάται άμεσα από την εφαρμογή πραγματικής κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, της σημαντικότερης συμμάχου της στην περιοχή.

Παρά τις διαβεβαιώσεις και τις δημόσιες ανακοινώσεις περί εκεχειρίας, η κατάσταση στο πεδίο εξελίχθηκε διαφορετικά.

Μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες από την ανακοίνωση νέας συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, ισχυρά κύματα ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών έπληξαν τον νότιο Λίβανο αλλά και την κοιλάδα Μπεκάα, περιοχές που θεωρούνται προπύργια της Χεζμπολάχ.

Σύμφωνα με τις λιβανέζικες αρχές, τουλάχιστον 32 άνθρωποι σκοτώθηκαν το Σάββατο, ενώ μία ημέρα νωρίτερα οι νεκροί είχαν φτάσει τους 83 και οι τραυματίες τους 141.

Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι έπληξε δεκάδες στόχους της Χεζμπολάχ ως απάντηση σε περισσότερες από 50 επιθέσεις με ρουκέτες και βλήματα κατά ισραηλινών δυνάμεων, υπογραμμίζοντας ότι οι επιχειρήσεις θα συνεχιστούν εφόσον υφίστανται απειλές για την ασφάλεια του Ισραήλ.

«Ο λαός του Λιβάνου έχει κουραστεί»

Μέσα σε αυτό το σκηνικό καταστροφής, αυξάνονται οι φωνές μέσα στον ίδιο τον Λίβανο που ζητούν να σταματήσει η χώρα να λειτουργεί ως πεδίο αντιπαράθεσης περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων.

Η βουλευτής Νατζάτ Αούν Σαλίμπα, μιλώντας στο Al Jazeera, περιέγραψε μια κοινωνία εξαντλημένη από τον πόλεμο και την αβεβαιότητα.

Όπως σημείωσε, οι πολίτες έχουν πληρώσει βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές, οικονομική καταστροφή και κοινωνική αποσταθεροποίηση, ενώ εξέφρασε την άποψη ότι η λογική της διαρκούς στρατιωτικής αντιπαράθεσης δεν οδηγεί σε κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Οι δηλώσεις της αντανακλούν την αυξανόμενη απογοήτευση ενός μεγάλου μέρους της λιβανέζικης κοινωνίας, η οποία βλέπει τη χώρα να μετατρέπεται για ακόμη μία φορά σε πεδίο σύγκρουσης ξένων συμφερόντων.

Η Χεζμπολάχ κατηγορεί το Ισραήλ για σαμποτάζ της συμφωνίας

Η Χεζμπολάχ υποστηρίζει ότι οι επιθέσεις της είχαν καθαρά αμυντικό χαρακτήρα και στόχευαν ισραηλινές μονάδες που επιχειρούσαν να προωθηθούν σε λιβανέζικο έδαφος.

Παράλληλα, η οργάνωση κατηγορεί ανοιχτά το Ισραήλ ότι προσπαθεί να υπονομεύσει τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, υποστηρίζοντας ότι έχουν καταγραφεί εκατοντάδες παραβιάσεις της εκεχειρίας.

Στελέχη της οργάνωσης υποστηρίζουν ότι η συνεχιζόμενη στρατιωτική δραστηριότητα αποτελεί σκόπιμη προσπάθεια αποσταθεροποίησης της διπλωματικής διαδικασίας και δημιουργίας νέων τετελεσμένων πριν από την έναρξη των συνομιλιών στην Ελβετία.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, η Τεχεράνη αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το ισχυρότερο γεωπολιτικό της μέσο πίεσης.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ανακοίνωσε την επαναφορά περιορισμών στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη, από την οποία διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Οι ιρανικές αρχές υποστηρίζουν ότι η κίνηση αυτή αποτελεί άμεση απάντηση στην παραβίαση των δεσμεύσεων που περιλαμβάνονται στο Μνημόνιο Κατανόησης και ειδικότερα στην αποτυχία εφαρμογής της συμφωνημένης παύσης των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον Λίβανο.

Σε ιδιαίτερα αυστηρό τόνο, το ιρανικό στρατιωτικό επιτελείο προειδοποίησε ότι το κλείσιμο του Ορμούζ είναι μόνο το πρώτο βήμα και ότι θα ακολουθήσουν επιπλέον μέτρα εφόσον συνεχιστούν οι ισραηλινές επιχειρήσεις.

Ο σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοχάμεντ Μόχμπερ, έστειλε ακόμη πιο σαφές μήνυμα, προειδοποιώντας ότι η ενεργειακή ροή από τη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να διακοπεί πλήρως εάν η συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμείνει χωρίς ουσιαστική εφαρμογή.

Η αμερικανική απάντηση και η παρουσία στο Ορμούζ

Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται αποφασισμένη να μην επιτρέψει την κλιμάκωση στην περιοχή του Ορμούζ.

Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι διατηρεί ισχυρή παρουσία στην περιοχή και παρακολουθεί στενά όλες τις εξελίξεις, επισημαίνοντας ότι δεκάδες εμπορικά πλοία συνέχισαν να διέρχονται από το στρατηγικό πέρασμα χωρίς προβλήματα.

Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας παραμένει αδιαπραγμάτευτη και ότι οι δυνάμεις τους βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα για την προστασία των θαλάσσιων οδών.

Διπλωματικός πυρετός στο Μπούργκενστοκ

Παρά το τεταμένο κλίμα, οι διπλωματικές διεργασίες συνεχίζονται με αμείωτη ένταση.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάι, επιβεβαίωσε ότι η ιρανική αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, κατευθύνεται προς την Ελβετία.

Στην άλλη πλευρά του τραπεζιού, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ βρίσκονται ήδη στο Μπούργκενστοκ, ενώ ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς αναμένεται να μεταβεί στην Ελβετία μέσα στις επόμενες ημέρες.

Παράλληλα, Πακιστανοί και Καταριανοί μεσολαβητές πραγματοποιούν διαδοχικές επαφές σε μια ύστατη προσπάθεια να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας.

Ο αμετακίνητος Νετανιάχου και το αβέβαιο μέλλον της συμφωνίας

Την ίδια ώρα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διαμηνύει ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν στον νότιο Λίβανο για όσο χρονικό διάστημα απαιτηθεί προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία των βόρειων συνόρων του Ισραήλ.

Η θέση αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό τόσο στην Τεχεράνη όσο και στους διαμεσολαβητές, καθώς θεωρείται ότι έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το πνεύμα του Μνημονίου Κατανόησης.

Καθώς οι αντιπροσωπείες συγκεντρώνονται στην Ελβετία, η εικόνα παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Από τη μία πλευρά υπάρχει η ανάγκη για μια ιστορική συμφωνία που θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Από την άλλη, οι εξελίξεις στο πεδίο των συγκρούσεων απειλούν καθημερινά να ακυρώσουν κάθε διπλωματική πρόοδο.