Μια ακόμη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ έρχεται να προσθέσει νέα ένταση στον ήδη παρατεταμένο πόλεμο με το Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι, μετά την ολοκλήρωση της «νίκης» επί της Τεχεράνης, σκοπεύει να ανακηρύξει τα Στενά του Ορμούζ «έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών».

Όπως αναφέρει το aljazeera, η δήλωση αφορά μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες στον κόσμο. Από το Στενό του Ορμούζ διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ποσοτήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά κάθε περιορισμό στη ναυσιπλοΐα του άμεση απειλή για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές.

Την ίδια ώρα, το Ιράν απορρίπτει κατηγορηματικά τις δηλώσεις του Τραμπ, χαρακτηρίζοντάς τες «ανοησίες» και επιμένοντας ότι το Στενό παραμένει υπό ιρανικό έλεγχο. Η αντιπαράθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς το μνημόνιο συνεννόησης που είχαν υπογράψει οι δύο χώρες τον Ιούνιο εκπνέει την Κυριακή, χωρίς να έχει διαφανεί ακόμη ο δρόμος για τον τερματισμό του πολέμου.

Τι ακριβώς είπε ο Τραμπ

Κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε αστυνομική ακαδημία στη Νέα Υόρκη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε:

«Αφού ολοκληρώσουμε τη νίκη επί του Ιράν, το οποίο ηττάται πολύ άσχημα, πολύ σύντομα θα ανακηρύξω το Στενό του Ορμούζ έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών».

Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν περιορίστηκε όμως σε αυτή τη διατύπωση. Αναφερόμενος στον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη στην πράξη τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού.

«Ουσιαστικά, αυτό είναι», είπε, υποστηρίζοντας ότι «κανένα πλοίο δεν περνάει εκτός αν το θέλουμε εμείς».

Ωστόσο, στοιχεία από τη θαλάσσια ναυσιπλοΐα δείχνουν ότι ορισμένα πλοία εξακολουθούν να διέρχονται από το Στενό, παρά τον αμερικανικό αποκλεισμό και τους ισχυρισμούς της Ουάσινγκτον.

Η δήλωση του Τραμπ εντάσσεται, πάντως, σε ένα μοτίβο σκληρής ρητορικής που έχει χαρακτηρίσει τη στάση του απέναντι στο Ιράν καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Σε αρκετές περιπτώσεις ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απειλήσει με στρατιωτική κλιμάκωση, προτού τελικά υποχωρήσει την τελευταία στιγμή.

Η οργισμένη απάντηση της Τεχεράνης

Η αντίδραση του Ιράν ήταν άμεση.

Ανώτατοι Ιρανοί αξιωματούχοι απέρριψαν τις δηλώσεις του Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι το Στενό του Ορμούζ δεν μπορεί να μετατραπεί σε αμερικανικό έδαφος με μια προεδρική δήλωση.

Ο Καζέμ Γκαριμπαμπάντι, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, έδωσε ιδιαίτερα αιχμηρή απάντηση:

«Το Στενό του Ορμούζ δεν μπορεί να καταληφθεί με tweet, ούτε με αεροπλανοφόρο, ούτε με έκδοση διαταγής, ούτε με προεκλογική ομιλία».

Ο ίδιος υποστήριξε ότι το Στενό «ήταν ιρανικό, είναι ιρανικό και θα παραμείνει ιρανικό», προσθέτοντας ότι η λειτουργία και το άνοιγμά του θα εξαρτώνται από τις αποφάσεις της Τεχεράνης.

Παράλληλα, ο επικεφαλής της ιρανικής δικαστικής εξουσίας εξαπέλυσε ακόμη πιο σκληρή επίθεση κατά του Αμερικανού προέδρου, χαρακτηρίζοντας τις δηλώσεις του «ανοησίες» και επιμένοντας ότι το Στενό ανήκει στο Ιράν.

Το Ιράν διαπραγματεύεται με το Ομάν

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Τεχεράνη έχει ξεκινήσει συνομιλίες με το Ομάν, τη μοναδική άλλη χώρα που βρέχεται από το Στενό του Ορμούζ, με αντικείμενο τη διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι οι συνομιλίες μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ ενδέχεται να οδηγήσουν σύντομα σε συμφωνία.

Η επαναλειτουργία του Στενού αποτελεί, ωστόσο, ξεχωριστό ζήτημα. Σύμφωνα με τον Αραγτσί, η Ουάσινγκτον θα πρέπει προηγουμένως να τηρήσει τις δεσμεύσεις που περιλαμβάνονταν στο μνημόνιο συνεννόησης του Ιουνίου, μεταξύ άλλων με την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και των κυρώσεων εναντίον του Ιράν.

Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη φαίνεται πλέον να χρησιμοποιεί το άνοιγμα της σημαντικής θαλάσσιας οδού ως διαπραγματευτικό χαρτί, ζητώντας από τις ΗΠΑ παραχωρήσεις που αρχικά είχαν τεθεί ως όροι για τον τερματισμό του πολέμου.

Μπορεί ο Τραμπ να κάνει το Στενό αμερικανικό έδαφος;

Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο ερώτημα.

Η απάντηση, σύμφωνα με το διεθνές και αμερικανικό δίκαιο, είναι ουσιαστικά όχι.

Μια μονομερής προεδρική διακήρυξη δεν αρκεί για την προσάρτηση ξένου εδάφους. Ο Bruce Fein, ο οποίος διετέλεσε αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας επί προεδρίας Ρόναλντ Ρίγκαν, υποστηρίζει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει συνταγματικά την εξουσία να προσαρτήσει μόνος του μια περιοχή.

Ιστορικά, η εδαφική επέκταση των Ηνωμένων Πολιτειών πραγματοποιήθηκε μέσω συνθηκών ή νομοθετικών διαδικασιών, όπως συνέβη με την αγορά της Λουιζιάνας, την προσάρτηση της Χαβάης, την απόκτηση του Πουέρτο Ρίκο και των Φιλιππίνων μετά τον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο ή την απόκτηση της Διώρυγας του Παναμά.

Ο Fein προειδοποιεί ακόμη ότι μια στρατιωτική προσάρτηση του Στενού θα μπορούσε να συνιστά επιθετικό πόλεμο βάσει του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Από την πλευρά της, η Natalie Klein, ειδικός στο διεθνές δίκαιο και αναπληρώτρια κοσμήτορας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στο Σίδνεϊ, εκτιμά ότι ο ισχυρισμός του Τραμπ θα μπορούσε να αποκτήσει κάποια νομική βάση μόνο σε ένα εξαιρετικά διαφορετικό σενάριο: εάν οι ΗΠΑ αποκτούσαν τον έλεγχο του Στενού ως κατοχική δύναμη.

Αυτό, όμως, θα προϋπέθετε στρατιωτικό έλεγχο του Ιράν ή τουλάχιστον των παράκτιων περιοχών του.

Τι προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο

Η γεωγραφία του Ορμούζ κάνει το ζήτημα ακόμη πιο περίπλοκο.

Στο στενότερο σημείο του, το Στενό έχει πλάτος περίπου 21 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 39 χιλιόμετρα. Οι ακτές του ανήκουν στο Ιράν και το Ομάν, ενώ τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών μπορούν να επικαλύπτονται στην περιοχή.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αναγνωρίζει κυριαρχία των παράκτιων κρατών στα χωρικά τους ύδατα, τα οποία εκτείνονται έως 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές. Παράλληλα, προβλέπει δικαίωμα διέλευσης των πλοίων από στρατηγικά θαλάσσια περάσματα.

Παρότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν έχουν επικυρώσει την UNCLOS, οι σχετικοί κανόνες θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου.

Επομένως, ούτε η αμερικανική στρατιωτική παρουσία ούτε ένας ναυτικός αποκλεισμός μετατρέπουν αυτομάτως το Στενό σε αμερικανικό έδαφος.

Από το Ορμούζ μέχρι τη Γροιλανδία

Η νέα απειλή του Τραμπ δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αμερικανός πρόεδρος έχει μιλήσει για την απόκτηση εδαφών ή στρατηγικών περιοχών που δεν ανήκουν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Νωρίτερα, είχε απειλήσει να στείλει αμερικανικές δυνάμεις στο ιρανικό νησί Kharg, έναν από τους σημαντικότερους κόμβους εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν. Η Τεχεράνη είχε απαντήσει ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης θα περίμεναν τις αμερικανικές δυνάμεις «με τα δάχτυλα στη σκανδάλη».

Ο Τραμπ έχει επίσης επανειλημμένα αναφερθεί στην πρόθεση των ΗΠΑ να αποκτήσουν τη Γροιλανδία, αυτόνομη περιοχή της Δανίας.

Στην περίπτωση του Ορμούζ, όμως, το ζήτημα είναι ακόμη πιο περίπλοκο, καθώς πρόκειται για διεθνώς κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα και όχι για μια μεμονωμένη χερσαία περιοχή.

Το πολιτικό κόστος για τον Τραμπ

Πέρα από το διεθνές δίκαιο, υπάρχει και η πολιτική πραγματικότητα στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο πόλεμος με το Ιράν παραμένει ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στην αμερικανική κοινωνία. Σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos, μόλις το 35% των Αμερικανών δηλώνει ότι εγκρίνει τον πόλεμο, την ώρα που ο Τραμπ και οι Ρεπουμπλικάνοι προετοιμάζονται για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου και προσπαθούν να διατηρήσουν τις οριακές πλειοψηφίες τους στο Κογκρέσο.

Παράλληλα, αμερικανικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφέρει ελλείψεις σε κρίσιμα πυρομαχικά, μεταξύ άλλων στους αναχαιτιστές Patriot, ενώ η άνοδος των τιμών της βενζίνης αποτελεί πλέον σημαντικό οικονομικό και πολιτικό ζήτημα για τους Αμερικανούς.

Ο αντιπρόεδρος JD Vance δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι βασική προτεραιότητα της κυβέρνησης στον πόλεμο είναι ο έλεγχος των αυξανόμενων τιμών του πετρελαίου, ενώ η αποτροπή της υποτιθέμενης προσπάθειας του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα έχει πλέον περάσει σε δεύτερη προτεραιότητα.

Ένα «σόου» με πραγματικές συνέπειες

Ο Paul Musgrave, αναπληρωτής καθηγητής διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο Georgetown στο Κατάρ, εκτιμά ότι δηλώσεις όπως αυτή του Τραμπ απευθύνονται σε μεγάλο βαθμό στο αμερικανικό κοινό και ιδιαίτερα στην εκλογική του βάση.

Ο ίδιος χαρακτηρίζει τον Αμερικανό πρόεδρο «σόουμαν», υποστηρίζοντας ότι είναι ένας πολιτικός που «μιλάει μεγάλα» και ότι οι δηλώσεις του πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά όχι πάντα κυριολεκτικά.

Ωστόσο, ακόμη και αν η ιδέα της μετατροπής του Ορμούζ σε αμερικανικό έδαφος είναι νομικά και πρακτικά εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθεί, η δήλωση δεν είναι χωρίς συνέπειες.

Δείχνει ότι ο Τραμπ δεν εμφανίζεται διατεθειμένος να υποχωρήσει εύκολα απέναντι στην Τεχεράνη, την ώρα που το Ιράν χρησιμοποιεί τον έλεγχο της θαλάσσιας κυκλοφορίας ως ένα από τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά του όπλα.

Και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, το Στενό του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης που ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα των δύο χωρών: αφορά την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, τη διεθνή ναυσιπλοΐα και το ερώτημα ποιος μπορεί πραγματικά να ελέγχει μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες «αρτηρίες» του πλανήτη.