ΑρχικήΕλλάδαΠΥΡΚΑΛ: Η άγνωστη ιστορία της ελληνικής πολεμικής βιομηχανίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο...

ΠΥΡΚΑΛ: Η άγνωστη ιστορία της ελληνικής πολεμικής βιομηχανίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Ο Μποδοσάκης, οι Ναζί και τα σαμποτάζ της Αντίστασης

Δημοσιεύθηκε:

ΠΥΡΚΑΛ: Η άγνωστη ιστορία της ελληνικής πολεμικής βιομηχανίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – Ο Μποδοσάκης, οι Ναζί και τα σαμποτάζ της Αντίστασης

Στα τέλη του 19ου αιώνα η Ελλάδα είχε ανικανοποίητες εθνικές προσδοκίες.

Στην Κρήτη και στην Μακεδονία επαναστατικές επιτροπές έκαναν εράνους και εξόπλιζαν αντάρτικα σώματα που διεκδικούσαν την ένωση. Το κράτος αγόραζε όπλα και σφαίρες για τον τακτικό στρατό. Οι αδελφοί Μωραιτίνη και οι αδελφοί Μαλτσινιώτη ιδρυτές της ΠΥΡΚΑΛ, δια συγχωνεύσεως των εταιρειών τους, πουλούσαν όπλα στα εμπορικά καταστήματα στην Ερμού και στην Ευαγγελιστρίας στην Αθήνα.

Οι ίδιοι άρχισαν με τεχνική βοήθεια ξένων αρχικά να γομώνουν και να συναρμολογούν φυσίγγια τύπου γκρά, σασεπώ, μάουζερ και μανλιχερ στην περιοχή Κοπανά (Υμηττός) ενώ στην περιοχή Μπιστάρδο (Αιγάλεω) κατασκεύαζαν χημικές ουσίες και πυρίτιδες.

Οι εργαζόμενοι ήταν εκτός από άνδρες γυναίκες και παιδιά. Σε μερικές θέσεις που ήταν πιο επικίνδυνες δούλευαν παιδιά επειδή τα χέρια τους ήταν πιο ευαίσθητα σε σχέση με τους άνδρες που ήταν παράλληλα και αγρότες, κτηνοτρόφοι κ.λπ.

Οι εκρήξεις με θύματα εργαζόμενους ήταν συχνό φαινόμενο κυρίως στο Αιγάλεω. Μέσα στο εργοστάσιο υπήρχαν δωμάτια για διαμονή εργατών, εκκλησία και νεκροταφείο.

Ιανουάριος 1910

Εκτός των αδελφών Μωραιτίνη και Μαλτσινιώτη στο κεφάλαιο της εταιρείας συμμετείχαν γνωστοί Αθηναίοι όπως ο συνταγματάρχης και μακεδονομάχος Ισχόμαχος, ο Θων σταυλάρχης του Γεωργίου Κ.Α. ενώ οι τράπεζες Πιστωτική και Ηπειροθεσσαλική που ανήκαν στον Α.Συγγρό χρηματοδοτούσαν την εταιρεία

Η οικονομική πορεία της εταιρείας είχε μεταπτώσεις ανάλογα των διακυμάνσεων του κρατικού προϋπολογισμού για εξοπλισμούς. Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών ιδιαίτερα την περίοδο 1918-1922 ευνόησε την εταιρεία αλλά σε βάθος χρόνου η ίδια υπέστη τις συνέπειες της χρεωκοπίας στην οποία προφανώς συνέβαλλε και το ύψος των στρατιωτικών δαπανών. Οι υποτιμήσεις του νομίσματος, η μικρασιατική καταστροφή, τα αλλεπάλληλα στρατιωτικά κινήματα, η ακύρωση της «μεγάλης» σύμβασης προκάλεσαν προβλήματα με συνέπεια σταδιακά να βρεθεί στην ιδιοκτησία των τραπεζών. Στον 1ο μεγάλο πόλεμο και στους βαλκανικούς πολέμους εφοδίασε τις εθνικές δυνάμεις με 180 εκατομμύρια φυσίγγια, 10.000 χειροβομβίδες κ.α.

Ακολούθησε ύφεση, χρεωκοπία και η Ε.Τ.Ε. απέκτησε την πλειοψηφία των μετοχών μέχρι το 1933. Τότε ο Πρόδρομος Αθανασιάδης με παρότρυνση του φίλου του υπουργού των στρατιωτικών Κονδύλη αγοράζει τις μετοχές από την ΕΤΕ καταβάλλοντας το ήμισυ του τιμήματος με δάνειο από τον πωλητή με ενέχυρο το προιόν της πώλησης. Η συμφωνία προέβλεπε παροχή πρόσθετου δανείου 70 εκατ. Δρχ. το οποίο χρησιμοποίησε ο νέος ιδιοκτήτης για επενδύσεις εξοπλισμού από την Γερμανία.

Ο Μποδοσάκης σε συνεργασία με τον Επαμεινώνδα Χαρίλαο και με την Ε.Τ.Ε. επεδίωξαν από το 2025 να ιδρύσουν πολεμική βιομηχανία. Προς τούτο αγόρασαν στην περιοχή της Ελευσίνας οικόπεδο, υπέγραψαν συμφωνία παροχής τεχνικής βοήθειας με την γαλλική SCHNEIDER, αγόρασαν μηχανήματα αξίας 685.000 γαλλικών φράγκων και ίδρυσαν την εταιρεία Ελληνικά Οβιδουργεία. Όμως τον Ιούνιο του 1934 και ενώ τα Ελληνικά Οβιδουργεία δεν είχαν ακόμη λειτουργήσει η συνεργασία διακόπηκε και η εταιρεία απορροφήθηκε από την ΠΥΡΚΑΛ . Η εξέλιξη αυτή ήταν αποτέλεσμα επιθυμίας της τότε κυβέρνησης και η γαλλική SCHNEIDER αντικαταστάθηκε από την γερμανική Rheinmetall. Έκτοτε οι σχέσεις έγιναν πολύ στενές με την γερμανική βιομηχανία που την περίοδο εκείνη ήταν κάτω από τον έλεγχο του Γκαίρινγκ. Ο Μποδοσάκης υλοποίησε ένα φιλόδοξο επενδυτικό πρόγραμμα μέσω clearing και αγόρασε δικαιώματα παραγωγής γερμανικών πυρομαχικών. Η επίσκεψη του στο Βερολίνο και η συνάντησή του με τον Γκαιρινγκ επισφράγισε ένα γενικότερο πλαίσιο συμφωνίας που μεταξύ άλλων αφορούσε τον ισπανικό εμφύλιο και την μεταχείριση των εταιρειών του Έλληνα επιχειρηματία την κατοχική περίοδο.

Η έναρξη του Ισπανικού εμφυλίου το 1936 ήταν σημαντικός σταθμός για την ΠΥΡΚΑΛ και τον ιδιοκτήτη της. Ο Μποδοσάκης συνεργάστηκε με τους γερμανούς σε πωλήσεις προς τους δυο εμπολέμους, πούλησε όλα τα ληγμένα πυρομαχικά του Ελληνικού στρατού και εξασφάλισε τεχνογνωσία και άδεια παραγωγής για την Ελλάδα. Μόνο τον Οκτώβριο του 1937 η Ελλάδα είχε εισαγωγή 600.000 λιρών Αγγλίας από την Ισπανία. Για την διευκόλυνση των συναλλαγών της ΠΥΡΚΑΛ με την Γερμανία ο Μποδοσάκης σε συνεργασία με τον Walter Deter ίδρυσαν στην Αθήνα την ελληνική εμπορική εταιρία ΡΑΙΝΜΕΤΑΛΛ-ΜΠΟΡΣΙΧ Α.Ε προφανώς με την έγκριση του Γκαιρινγκ που εκείνη την εποχή ήταν κάτοχος του 53% του κεφαλαίου της Rheinmetall μέσω της εταιρείας «AG FUR ERZBERGBAU UND EISENHUTTEN HERMAN GURING.». Ποιος όμως ήταν ο Walter Deter ; Ήταν στέλεχος της Rheinmetall και στενός συνεργάτης του Μποδοσάκη. Με την είσοδο των γερμανών στην Ελλάδα ο Walter Deter ανέλαβε διοικητής στις εταιρείες του Μποδοσάκη που όλες είχαν επιταχθεί από την γερμανική διοίκηση. Ο ίδιος παρουσιάστηκε ως αξιωματικός του οικονομικού τμήματος της Wehrmacht δηλώνοντας ότι είναι καταπιστευματοδόχος του Μποδοσάκη και έχει εντολή να του παραδώσει την περιουσία του μετά τον πόλεμο.

Στα μέσα του 1939 μετά από αλλεπάλληλες συνεδριάσεις των στρατιωτικών και αφού απορρίφθηκαν προτάσεις κρατικοποίησης της εταιρείας ανατέθηκε σύμβαση 600 εκατ. Δρχ. Η εταιρεία δεσμεύτηκε να κάνει επενδύσεις, να διπλασιάσει την παραγωγική της δυνατότητα και να παράγει και Τ.Ν.Τ. Όμως ήταν πλέον αργά όλες οι πιθανές πηγές προμήθειας υλικών, μηχανημάτων κ.λπ. δεν ήταν διαθέσιμες. Η ΠΥΡΚΑΛ αύξησε το προσωπικό της από 400 εργαζόμενους σε 7.000 αλλά είχε διαθέσιμες πρώτες ύλες για παραγωγή μόνο τριών μηνών. Για την παραγωγή των βλημάτων πυροβολικού είχαν παραγγελθεί στην Rheinmetall 3.000 τόνοι χάλυβας και 500 τόνοι εκρηκτικού Τ.Ν.Τ. Οι πρώτες παραδόσεις χάλυβα ήταν 1.000 τόνοι και στον ποιοτικό έλεγχο που έγινε αποδείχθηκε ότι ήταν άχρηστο και επικίνδυνο υλικό για πυρομαχικά. Το εκρηκτικό Τ .Ν.Τ. έφθασε στον Πειραιά με το πλοίο clan frazer την νύχτα 6 προς 7 Απριλίου 1941. Με τη άφιξή του βομβαρδίστηκε από γερμανικά αεροπλάνα και καταστράφηκε προκαλώντας τεράστιες ζημιές και στην πόλη. Συνεπώς προέκυψαν σοβαρές δυσκολίες εφοδιασμού με πρώτες ύλες που δεν επέτρεψαν να παραχθούν μεγάλες ποσότητες σε βλήματα πυροβολικού.

Παρ΄όλα αυτά η ΠΥΡΚΑΛ ή το εργοστάσιο του Μαλτσινιώτη όπως το αποκαλούσαν οι πιο πολλοί εφοδίασε τον Ελληνικό στρατό με 118 εκατομμύρια σφαίρες, με 115.000 όλμους, με 900.000 χειροβομβίδες, με 93.000 πλήρεις βολές πυροβολικού κ.α. Ουσιαστικά η ΠΥΡΚΑΛ ήταν η μόνη ελληνική παραγωγική μονάδα που εφοδίασε τον στρατό στις επιχειρήσεις του με έτοιμα προς χρήση πυρομσχικά. Το μηχανουργείο Γκλαβάνη με σιδηροακατασκευές και η Ελληνική Εριουργία με κουβέρτες και ρουχισμό αντιμετώπισαν ορισμένες ανάγκες του στρατού. Στην εταιρεία εμαγιέ των αδελφών Κώνστα ανατέθηκε σύμβαση παραγωγής όλμων αλλά αντιμετώπισε δυσκολίες να ανταποκριθεί. Ο Μποδοσάκης φρόντισε και εξαγόρασε την Εριουργία και την εταιρεία των αδελφών Κώνστα.

Την περίοδο της κατοχής, λίγες βδομάδες μετά την είσοδο των γερμανών στην Αθήνα, στα εργοστάσια του Υμηττού και της Ελευσίνας εγκαταστάθηκαν συνεργεία τριών γερμανικών εταιρειών. Ήταν συνεργεία της BOSCH και της DAIMLER BENZ από το Württemberg και δυο συνεργεία της JUNKERS από το DESSAU και από το Württemberg. Το εργοστάσιο της JUNKERS στο Württemberg ήταν η JUMO. Η ονομασία JUMO ήταν προς ανάμνηση του JUnkers MOtoren που ήταν ο ιδρυτής της εταιρείας JUNKERS και ο σχεδιαστής των αεροπλάνων. Τα γερμανικά συνεργεία έμειναν στην Ελλάδα από τα μέσα του 1941 μέχρι το τέλος του 1943 και σε αυτά εργάστηκαν περισσότεροι από 350 Έλληνες μερικοί των οποίων απήχθησαν στην γερμανία. Τα γερμανικά συνεργεία είχαν την κύρια ευθύνη συντήρησης και επισκευής των κινητήρων των αεροσκαφών της Luftwaffe JU 52, JU 87, J88 που επιχειρούσαν στην Κρήτη και στην Αφρική. Έλληνες πατριώτες με την καθοδήγηση του σπουδαίου Πολωνού σαμποτέρ Jerzy Iwanow παγίδευαν αριθμό κινητήρων με συνέπεια πτώση αεροσκαφών. Οι γερμανοί μετά την διαπίστωση ότι οι πτώσεις αφορούν αεροσκάφη που συντηρήθηκαν στου Μαλτσινιώτη υποχρεώθηκαν να αποσύρουν μεγάλο αριθμό αεροσκαφών για έλεγχο.

Οι γερμανοί συνέλαβαν τους Ηλία Αλεβιζάκη, Βασίλης Ιωαννίδη, Αυρήλιο Βαρκάδο και Μανώλη Ρούσσο τους δίκασαν μέσα στο εργοστάσιο και καταδίκασαν τους τρεις πρώτους σε θάνατο και τον Ρούσσο σε πολυετή φυλάκιση. Όμως εκτός από αυτούς συμμετείχαν και άλλοι εργαζόμενοι στο σαμποταζ ακόμη και μετά την εκτέλεση των τριών. Οι γερμανοί υποχρέωσαν με την βία εβδομήντα εργαζόμενους να μετακινηθούν στην γερμανία και να δουλέψουν στα εργοστάσια. Πολλοί από αυτούς δεν γύρισαν. Αριθμός εργαζομένων εκτελέστηκαν από τους γερμανούς. Για πρώτη φορά δημοσιεύονται τα ονόματά τους. Είναι οι Ηλίας Αλεβιζάκης, Κων/ος Βαβουράκης, Αυρήλιος Βαρκάδος, Παύλος Βρυζάκης, Δεβαράνος Γιάννης, Δεναξάς Αριστείδης, Δημητσας Εμμανουήλ, Διονυσόπουλος Γεώργιος, Ζέρβας Αθανάσιος, Ιωαννίδης Βασίλης, Καλμεράτζος Γιώργος, Καρατασίδης Θεολόγης, Κόλλιας Νικόλαος, Λεονταρίτης Παναγιώτης, Μινάρδος Κων/νος, Μιχος Δημήτρης, Μοναστηριώτης Νικόλαος, Μουντακας Χρήστος, Μουστάκας Χρήστος, Μπάρκας Μαρίνος, Πανέρης Ιωάννης, Παπαδάκης Δημήτρης, Παπαδόπουλος Νεόφυτος, Σακαλής Δημήτρης, Συρίγος Πέτρος, Τσιωτίνης Δημήτρης, Τζερτζεβέλης Ιωάννης & Τριπολίτης Νικόλαος.

Μετά την λήξη του πολέμου ο Deter παρέμεινε στην Ελλάδα για να παραδώσει τις εταιρείες στον Μποδοσάκη όμως παραπέμφθηκε να δικαστεί ως οικονομικός δοσίλογος. Κατηγορήθηκε από την εθνική τράπεζα για αρπαγή των μετοχών της ΠΥΡΚΑΛ ιδιοκτησίας Μποδοσάκη που ήταν ενέχυρο στην τράπεζα για δάνεια 98 εκατ. Δρχ. Ο Deter υποχρέωσε την τράπεζα να βγάλει σε πλειστηριασμό τις μετοχές και να αποκτήσει η τράπεζα ιδιοκτησία και στην συνέχεια μέσω του χρηματιστηρίου, που άνοιξε μία ημέρα για την συγκεκριμένη συναλλαγή, να αγοράσει ο ίδιος τις μετοχές. Η τράπεζα για να αποφύγει χειρότερα σε βάρος της συμφώνησε και προκειμένου να γίνει η πώληση αποφάσισε να μεταφέρει τις μετοχές στην Αθήνα από το υποκατάστημα Τριπόλεως. Η μεταφορά έγινε με αυτοκίνητο Wehrmacht με συμμετοχή γερμανού αξιωματικού, υπαλλήλου της Ε.Τ.Ε. και της κουνιάδας του Μποδοσάκη Μαρίτα Γκεπάουερ. Μόλις το αυτοκίνητο έφθασε Αθήνα ο αξιωματικός πήρε τις μετοχές και εξαφανίστηκε. Στις διαμαρτυρίες της τράπεζας ο Deter ανακοίνωσε ότι οι μετοχές στάλθηκαν στην Γερμανία. Ο Deter έμεινε στην φυλακή μερικές βδομάδες και με βασιλική χάρι επανήλθε στην θέση του στην Rheinmetall. O Μποδοσάκης αντιμετώπισε τα προβλήματα καταστροφών και κλοπών που είχαν συμβεί με την αποχώρηση των γερμανών και τις αναταραχές του εμφυλίου και στην δεκαετία του 1950 ανέλαβε σειρά συμβάσεων από το ΝΑΤΟ και από γερμανική βοήθεια.

Η ΠΥΡΚΑΛ αποτέλεσε διαχρονικά πυλώνα εθνικής ισχύος στους Εθνικούς αγώνες. Στους νεότερους χρόνους το ειδικό βάρος του Μποδοσάκη κράτησε την εταιρεία ζωντανή. Μετά την αποχώρησή του από την διοίκηση ανέλαβε ο Αλέξανδρος αλλά ήδη το πολιτικό κλίμα από το 1974 ήταν δυσμενές και η απόφαση των κυβερνήσεων ήταν η κρατικοποίηση. Συνέβη το 1982 ενώ από το 1979 ο Πρόδρομος Αθανασιαδης είχε φύγει.

#ΠΥΡΚΑΛ #Β_ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ_ΠΟΛΕΜΟΣ

Μετάβαση στην Πηγή

Τελευταία νέα

Κρήτη: Μετωπική σύγκρουση βαν με ΙΧ στον ΒΟΑΚ – Πέντε τραυματίες

Το περιστατικό κινητοποίησε άμεσα τις αρμόδιες υπηρεσίες, καθώς η σύγκρουση είχε ως αποτέλεσμα να...

Εκλογές στο Ισραήλ: Χωρίς ξεκάθαρο νικητή – Οι Ισραηλινοί ψηφοφόροι αποδοκίμασαν έντονα τον Νετανιάχου

Οι Ισραηλινοί ψηφοφόροι αποδοκίμασαν έντονα τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου την Τρίτη, στερώντας από τον συνασπισμό...

Σε δύο ζώνες ο καιρός σήμερα 28η Οκτωβρίου: Πού χρειάζεται προσοχή

Με δύο πρόσωπα ο καιρός σήμερα Τετάρτη 28 Οκτωβρίου: Στα ανατολικά και νότια τα...

Εορτολόγιο 2026: Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 28η Οκτωβρίου

Γιορτή και σήμερα, σύμφωνα με το εορτολόγιο 2026.Σήμερα, Τετάρτη 28 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το...

Περισσότερα

Κρήτη: Μετωπική σύγκρουση βαν με ΙΧ στον ΒΟΑΚ – Πέντε τραυματίες

Το περιστατικό κινητοποίησε άμεσα τις αρμόδιες υπηρεσίες, καθώς η σύγκρουση είχε ως αποτέλεσμα να...

Εκλογές στο Ισραήλ: Χωρίς ξεκάθαρο νικητή – Οι Ισραηλινοί ψηφοφόροι αποδοκίμασαν έντονα τον Νετανιάχου

Οι Ισραηλινοί ψηφοφόροι αποδοκίμασαν έντονα τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου την Τρίτη, στερώντας από τον συνασπισμό...

Σε δύο ζώνες ο καιρός σήμερα 28η Οκτωβρίου: Πού χρειάζεται προσοχή

Με δύο πρόσωπα ο καιρός σήμερα Τετάρτη 28 Οκτωβρίου: Στα ανατολικά και νότια τα...