Ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες συγκεντρώνονται στη COP31 για να συζητήσουν πώς θα απεξαρτήσουν τις οικονομίες τους από τα ορυκτά καύσιμα, πολλές από τις κυβερνήσεις τους σπεύδουν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερες ποσότητες από αυτά.

Η ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν έχει διατηρήσει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στο επίκεντρο των οικονομικών και γεωπολιτικών υπολογισμών της Ευρώπης. Αντιμέτωπες με τις σταθερά υψηλές τιμές ενέργειας, τις πιθανές ελλείψεις εφοδιασμού και την αυξανόμενη πίεση από τις δοκιμαζόμενες βιομηχανίες, αρκετές κυβερνήσεις της ΕΕ δίνουν προτεραιότητα στην προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια έναντι των μακροπρόθεσμων κλιματικών δεσμεύσεων – ακόμη και την ώρα που οι αντιπρόσωποι στη σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα συζητούν για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων.

Παρόλο που και τα 27 κράτη-μέλη έχουν εγκρίνει την κοινή θέση της ΕΕ στη COP31, η πραγματικότητα στο πεδίο αποτυπώνει μια διαφορετική εικόνα.

Νέες συμφωνίες προμήθειας, διευρυμένη ικανότητα εισαγωγών και ανανεωμένο ενδιαφέρον για την εγχώρια παραγωγή καθίστανται κεντρικοί πυλώνες της απάντησης της Ευρώπης σε μια κρίση που έχει αποκαλύψει πόσο εξαρτημένες παραμένουν πολλές από τις οικονομίες της από τα ορυκτά καύσιμα.

«Όταν κάποιος στέκεται στο ένα πόδι, αυτό που προέχει είναι η ασφάλεια»

Ο ούγγρος υπουργός Ενέργειας Ιστβάν Καπιτάνι δήλωσε πρόσφατα ότι η Βουδαπέστη συζητά την αγορά φυσικού αερίου από το κοίτασμα Neptun Deep της Ρουμανίας και επιδιώκει μεγαλύτερη πρόσβαση στους τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της Κροατίας και της Ελλάδας.

«Όταν κάποιος στέκεται στο ένα πόδι, η ασφάλεια είναι το σημαντικότερο ζήτημα», δήλωσε ο Καπιτάνι στο συνέδριο ενέργειας G7 Paradigma, αναφερόμενος στην εξάρτηση της Ουγγαρίας από περιορισμένο αριθμό προμηθευτών πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ο Γκέργκι Μπάκσα, Διευθύνων Σύμβουλος της ουγγρικής πολυεθνικής εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου MOL, προειδοποίησε ότι η διακοπή των δεσμών με τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες θα μπορούσε να έχει βαρύ οικονομικό κόστος.

«Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για ένα ζήτημα κόστους. Σήμερα, πρέπει να πληρώσεις τόσο μεγάλο καπέλο για τις βασικές πρώτες ύλες και τις ενεργειακές προμήθειες που, σε ένα ορισμένο σημείο, μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική δυσλειτουργία», δήλωσε ο Μπάκσα στο Euronews. Όπως προειδοποίησε, οι εκτοξευμένοι λογαριασμοί ενέργειας θα μπορούσαν να «υπονομεύσουν σοβαρά» την ουγγρική και τη σλοβακική οικονομία, πυροδοτώντας ενδεχομένως μια πολιτική κρίση με ευρύτερες ευρωπαϊκές επιπτώσεις.

«Οι συνέπειες μιας τέτοιας κρίσης θα ήταν απρόβλεπτες και θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στο σύνολο της ευρωπαϊκής πολιτικής», δήλωσε ο Μπάκσα.

Η Κροατία, εν τω μεταξύ, θέλει να χρησιμοποιήσει τον τερματικό σταθμό LNG στο Κρκ και τις λιμενικές υποδομές της για να μειώσει την εξάρτηση των γειτόνων της από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Ο πρωθυπουργός της Κροατίας Αντρέι Πλένκοβιτς υποστήριξε ότι ο Αδριατικός Αγωγός προσφέρει μια εναλλακτική λύση στο ρωσικό πετρέλαιο για τους περίκλειστους γείτονές της – ακόμη κι αν η Βουδαπέστη και η Μπρατισλάβα υποστηρίζουν ότι μια τέτοια εναλλακτική συνεπάγεται υψηλότερη τιμή.

Η θέση της Ελλάδας

Για την Ελλάδα, η ενεργειακή ασφάλεια καθίσταται όλο και περισσότερο ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.

Ενόψει της COP31, ο έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου υποστήριξε ότι οι χώρες δεν θα πρέπει να καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στην προστασία του κλίματος και την εξασφάλιση του ενεργειακού τους εφοδιασμού.

«Η αξιοποίηση των ενεργειακών μας πόρων είναι ζήτημα εθνικής σημασίας», δήλωσε ο Παπασταύρου σε τοπικά μέσα ενημέρωσης, καθώς η Ελλάδα ξεκινά ένα νέο υπεράκτιο έργο.

Η Ελλάδα θέλει να μειώσει την εξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια και να ενισχύσει τους δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κύπρο, την Αίγυπτο και τα Βαλκάνια. Αυτή η απόφαση καθιστά το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και τις υποδομές αερίου μέρος της στρατηγικής εξωτερικής της πολιτικής και όχι απλό ζήτημα της αγοράς ενέργειας.

Η Ελλάδα έχει επίσης μετασχηματίσει το μίγμα ηλεκτροπαραγωγής της, με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια να αντιπροσωπεύουν πάνω από το 40% της παραγωγής το 2025. Ωστόσο, παρά τις επιπλέον επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, το μερίδιό τους στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας απέτυχε να αυξηθεί εκείνη τη χρονιά, ενώ το φυσικό αέριο κέρδισε έδαφος.

Η Ρουμανία τοποθετείται παρόμοια ως περιφερειακός ενεργειακός προμηθευτής.

Μιλώντας στο Αμπού Ντάμπι στις 3 Νοεμβρίου, ο ρουμάνος υφυπουργός Ενέργειας Μάριους-Βιορέλ Πόσα διαφήμιζε τη χώρα ως επενδυτικό προορισμό. Ο Πόσα υπογράμμισε το έργο φυσικού αερίου Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα, το οποίο αναμένεται να τροφοδοτήσει τη Ρουμανία και τις γειτονικές χώρες, παράλληλα με επενδύσεις στην αιολική ενέργεια, τον πυρηνικό σταθμό Τσερναβόντα και τις περιφερειακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Όμως και το Βουκουρέστι ανησυχεί για το οικονομικό κόστος της απανθρακοποίησης.

Στη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ στις 15 Οκτωβρίου, ο ρουμάνος υπουργός Ενέργειας Ντουμίτρου Τσισαλίτσα υποστήριξε την ενεργειακή μετάβαση, προειδοποιώντας παράλληλα κατά μέτρων που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

Η ρουμανική βιομηχανική παραγωγή ήταν 2,6% χαμηλότερη από τα επίπεδα του προηγούμενου έτους, μία από τις εντονότερες συρρικνώσεις στην ΕΕ, σύμφωνα με τη Eurostat.

«Οι επιχειρήσεις χρειάζονται προβλέψιμους κανόνες και ρεαλιστικές προθεσμίες για προσαρμογή και επενδύσεις. Πρέπει να επιδιώξουμε τους στόχους απανθρακοποίησης λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις τους στην ασφάλεια του εφοδιασμού, την οικονομία και τους καταναλωτές», δήλωσε ο Τσισαλίτσα.

Χαμηλές οι προσδοκίες για την COP31

Με τις κυβερνήσεις να αντιμετωπίζουν εσωτερικές αντιδράσεις και μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση, οι Βρυξέλλες υποβαθμίζουν τις προσδοκίες για μια μεγάλη καμπή σχετικά με τα ορυκτά καύσιμα στη COP31.

Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΕ επιθυμεί η COP31 να βασιστεί στην ιστορική δέσμευση που αναλήφθηκε στη COP28 στο Ντουμπάι για τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά η διασφάλιση προόδου σε αυτή την υπόσχεση θα είναι «πολιτικά δύσκολη».

Οι Βρυξέλλες υποδέχθηκαν με ικανοποίηση έναν οδικό χάρτη που παρουσίασε η βραζιλιάνικη προεδρία της COP30 για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, περιγράφοντάς τον ως ευκαιρία να δοθεί νέα ώθηση στη δέσμευση του Ντουμπάι.

Λίγο αργότερα και ενθαρρυμένες από τη COP30, 57 χώρες, συμπεριλαμβανομένων 14 ευρωπαϊκών κρατών, υποστήριξαν μια διακήρυξη για την ανάπτυξη οδικών χαρτών μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα στη διάσκεψη Σάντα Μάρτα στην Κολομβία.

«Ελπίζουμε πραγματικά ότι ο οδικός χάρτης της Βραζιλίας θα εμπνεύσει αυξανόμενο αριθμό χωρών να προσχωρήσουν και να εργαστούν πάνω σε αυτόν», δήλωσε ο ανώτερος αξιωματούχος της Επιτροπής.

Ωστόσο, καθώς η Τουρκία φιλοξενεί τη σύνοδο κορυφής COP31 για το κλίμα στην Αντάλια, η επίσημη εστίασή της στον ηλεκτρισμό αντιμετωπίζει έντονη κριτική από περιβαλλοντικές οργανώσεις λόγω της συνεχούς εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα και της περαιτέρω επέκτασής τους.