Η παρατεταμένη, ασφυκτική ζέστη που έπληξε τη δυτική Ευρώπη το φετινό καλοκαίρι ήταν η χειρότερη που έχει καταγραφεί, σύμφωνα με έκθεση. Περισσότερη από τη μισή ήπειρο βίωσε «πολύ έντονο» θερμικό στρες, αντίστοιχο με θερμοκρασίες άνω των 38 βαθμών Κελσίου.

Οι θερμοκρασίες του αέρα στην επιφάνεια στη δυτική Ευρώπη από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο ήταν 2,5°C υψηλότερες από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας, σύμφωνα με επικαιροποιημένα στοιχεία της ευρωπαϊκής υπηρεσίας παρακολούθησης του κλίματος Copernicus που δημοσιεύθηκαν σήμερα, Παρασκευή. Παράλληλα, οι υψηλές θερμοκρασίες, αν και ηπιότερες στην υπόλοιπη Ευρώπη, προκάλεσαν και εκεί θανάτους, καθιστώντας το φετινό καλοκαίρι το τρίτο θερμότερο που έχει καταγραφεί στην ήπειρο.

Η διαπίστωση έρχεται καθώς ένα φαινόμενο Ελ Νίνιο πρωτοφανούς έντασης ενισχύει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες και τροφοδοτεί ακραία καιρικά φαινόμενα από τη Νότια Αμερική έως την Αυστραλία. Το φυσικό φαινόμενο θέρμανσης των θαλασσών, το οποίο έχει ήδη σπάσει το ρεκόρ θερμοκρασίας, αρκετούς μήνες πριν από την αναμενόμενη κορύφωσή του στο τέλος του έτους, εκτιμάται ότι έως τον Φεβρουάριο θα προκαλέσει σχεδόν μισό εκατομμύριο επιπλέον θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη.

Στην Ευρώπη, όπου οι επιπτώσεις του Eλ Νίνιο γίνονται αισθητές κυρίως έμμεσα – για παράδειγμα, μέσω υψηλότερων τιμών τροφίμων και πληθωρισμού – η έντονη ζέστη που επικράτησε το φετινό καλοκαίρι οφείλεται στη ρύπανση από τα ορυκτά καύσιμα, η οποία συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα.

Η έκθεση διαπιστώνει ότι τουλάχιστον το 60% της δυτικής Ευρώπης κατέγραψε θερμοκρασίες άνω των 30°C επί 17 ημέρες αυτό το καλοκαίρι. Το 2003, χρονιά που επίσης χαρακτηρίστηκε από ακραία ζέστη, αυτό είχε συμβεί για 11 ημέρες, ενώ το 2025 για μόλις επτά. Η έντονη ζέστη οδήγησε επίσης σε ρεκόρ 13 ημερών «πολύ έντονου» θερμικού στρες στη δυτική Ευρώπη.

Η Ευρώπη αντιμετώπισε ασυνήθιστα νωρίς καλοκαιρινές συνθήκες, όταν ένας ισχυρός καύσωνας στα τέλη Μαΐου προκάλεσε έκπληξη στους κλιματολόγους, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες συνεχίστηκαν ακόμη και μέσα στον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με την έκθεση.

Οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες, που γίνονται θερμότεροι και συχνότεροι λόγω της κλιματικής αλλαγής, προκάλεσαν τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων σε ολόκληρη την ήπειρο, ενώ κατέστρεψαν σοδειές και οδήγησαν σε διακοπές λειτουργίας σταθμών παραγωγής ενέργειας.

Αλυσιδωτές επιπτώσεις

«Οι συνέπειες ξεπέρασαν κατά πολύ τα ρεκόρ θερμοκρασίας – επηρεάζοντας τη διαθεσιμότητα νερού, τα ενεργειακά συστήματα, τις μεταφορές, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη υγεία», δήλωσε η Σαμάνθα Μπέρτζες, επιστήμονας του κλίματος στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων.

«Καθώς το κλίμα συνεχίζει να θερμαίνεται, τέτοια φαινόμενα υπογραμμίζουν τη σημασία της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας απέναντι σε όλο και πιο αλληλένδετους κλιματικούς κινδύνους», πρόσθεσε.

Ο συνδυασμός ακραίας ζέστης, ξηρασίας και πυρκαγιών αποδείχθηκε ιδιαίτερα καταστροφικός. Οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια των ευρωπαϊκών θαλασσών έσπασαν επίσης ρεκόρ αυτό το καλοκαίρι, σύμφωνα με την έκθεση, ενώ οι ποταμοί της ηπείρου είχαν τις χαμηλότερες καλοκαιρινές στάθμες νερού εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια.

Πυρκαγιές

Ο ζεστός καιρός και η εκτεταμένη ξηρασία ευνόησαν την εξάπλωση των δασικών πυρκαγιών.

Η σοβαρότητα των συνθηκών που ευνοούν την εκδήλωση και εξάπλωση πυρκαγιών το 2026 ήταν η χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε την Τετάρτη το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές.

Έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, είχαν καεί 680.000 εκτάρια, καθιστώντας το 2026 την τρίτη χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί – περίπου ένα εκατομμύριο εκτάρια είχαν καεί το 2025 και 768.000 το 2022.

Ο καπνός, μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές απειλές για την ανθρώπινη υγεία αύξησε κατά 30% τις συγκεντρώσεις μικροσωματιδίων στην ατμόσφαιρα σε σχέση με τον μέσο όρο των τελευταίων δύο δεκαετιών.

«Ειλικρινά, μετά το καλοκαίρι που περάσαμε, υπάρχουν λίγα καινούργια πράγματα να πούμε», δήλωσε ο Ξαβιέ Ροντό, επικεφαλής του προγράμματος για το κλίμα και την υγεία στο ISGlobal, ισπανικό ερευνητικό ινστιτούτο, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έκθεση.

«Η απότομη αύξηση στον αριθμό και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων αποτελεί σαφή ένδειξη πρωτοφανών αλλαγών στο ευρωπαϊκό κλίμα, καθώς έχουν καταρριφθεί πολλά ρεκόρ, όχι μόνο σε τοπικό αλλά και σε περιφερειακό και ηπειρωτικό επίπεδο», πρόσθεσε.

Για να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της ζέστης, γιατροί και επιστήμονες του κλίματος καλούν τις κυβερνήσεις να περιορίσουν την καύση ορυκτών καυσίμων, να δημιουργήσουν περισσότερους χώρους σκίασης, να αυξήσουν το πράσινο στις πόλεις και να εγκαταστήσουν κλιματισμό σε νοσοκομεία, σχολεία και μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων.

Με πληροφορίες από Guardian